تماس با ما درباره ما پرسش و پاسخ نقشه سايت آرشيو اخبار نمای اصلی
سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی
دفتر تالیف کتاب های ابتدایی و متوسطه نظری
صلوات بر محمد . آل محمد ص
 
 
 
 
راهنماي معلم آموزش قرآن پايه ي چهارم ابتدايي - رضا نباتي
تاريخ: يكشنبه 30 شهريور 1393  ساعت: 09:50

راهنماي آموزش قرآن پايه ي چهارم ابتدايي

رضا نباتي

مقدمه

« بسم الله الرحمن الرحيمõ الرحمنõ علم القرآن õ خلق الانسان õ علمه البيان»

قرآن پيام روشن الهي است که همه‌ي انسان‌ها را به راستي و رستگاري دعوت ‌مي‌کند. از صدر اسلام تا کنون، آموزش اين پيام جاودانه‌ي الهي، از مهم‌ترين ارکان تعليم و تربيت در ميان مسلمانان بوده است.

در کشور ما نيز به اقتضاي جايگاه خاص دين اسلام در فرهنگ مردم و جايگاه ويژه‌ي قرآن در اعتقادات ديني، آموزش اين کتاب آسماني همواره مورد توجه همگان بوده است.

پس از پيروزي انقلاب اسلامي، کتاب‌هاي آموزش قرآن مدارس چند بار بررسي، اصلاح و تکميل شد. آخرين تجديد نظرکه با توليد راهنماي‌ برنامه‌ي درسي قرآن همراه بود،  از سال 77 آغاز گرديد. مهم‌ترين ويژگي برنامه‌ي جديد آموزش قرآن، جامعيت اين آموزش است؛ يعني،‌آموزش قرآن به نحوي است که از يک‌سو همه‌ي حيطه‌هاي يادگيري را شامل مي‌شود و به ويژه بر حيطه‌ي عاطفي که متکفل ايجاد تقويت انس و علاقه‌ي دانش‌آموزان به قرآن و يادگيري آن است،تأکيد دارد؛ و از سوي ديگر، ‌تمامي موضوعات ضروري آموزش قرآن مانند روخواني، روان‌خواني، صحت‌ قرائت، توانايي درک معناي عبارات‌ و آيات ساده‌ي قرآن کريم،‌آشنايي با معارف انسان ساز قرآن و تدبر در آيات الهي را در حد امکان شامل مي‌گردد.

با توجه به اين ويژگي، سه هدف اساسي آموزش قرآن در سه دوره‌ي تحصيلي علاوه بر تقويت انس و علاقه به قرآن کريم، عبارت است از : توانايي روخواني* قرآن در دوره‌ي ابتدايي، روان‌خواني قرآن و درک معناي عبارات‌ و آيات ساده در دوره‌ي راهنمايي و تدبر در آيات قرآن کريم و آشنايي با شرح و توضيح آن‌ها در دوره‌ي متوسطه.

شايان ذکر است که با توجه به جامعيت اهداف آموزش قرآن در هر يک از دوره‌ هاي تحصيلي، ساير اهداف نيز متناسب با شرايط ذهني و روحي دانش‌آموزان مورد توجه قرار مي‌گيرد.

آموزش قرآن در پايه ی چهارم ابتدايي در جست‌ وجوي چيست ؟

 بر اساس اسناد تحولي وزارت آموزش و پرورش مانند سند تحول بنيادين آموزش و پرورش  سند برنامه درسي قرآن, هدف اصلی آموزش قرآن در دوره ی شش ساله ی ابتدا يي « تحقق مهارت خواندن قرآن کريم » است.

با توجه اجرای مصوبه ی 677 و 844  شورای عالی آموزش و پرورش مبني بر افزايش يک ساعت در هفته به ساعات آموزش قرآن, در پايه های شش گانه دوره ابتدايي, اميد مي رود فرصت به دست آمده زمينه ی مناسبی را برای تحقق اين هدف, فراهم آورد. لذا مديران محترم مدارس نسبت به اصلاح جدول برنامه ی هفتگی کلاسی, به شرح زير اقدام لازم را مبذول دارند :

پايه اول ابتدايي                                               دو ساعت در هفته

پايه های دوم تا ششم ابتدايي                         سه ساعت در هفته

اما آن چه در اين نوشته مد نظر بوده, معرفی اجمالی برنامه ی درسی آموزش قرآن پايه ی چهارم ابتدايي است. سعی کرده ايم از موقعيت اين فرصت به نحوی استفاده شود تا نکاتی را که معمولاً کمتر مورد توجه قرار می گيرد, برجسته شود, تا از اين رهگذر بتوان زمينه ی « حرفه ای شدن آموزگاران محترم قرآن » را فراهم آورد. اميد است همکاران گرامی, ضمن مطالعه اين نوشتار, مؤلفان كتاب درسي را در اصلاح و تکميل مطالب ياری رسانند.

در ابتدا نگاهی اجمالی به اهداف برنامه ی درسی آموزش قرآن پايه ی چهارم ابتدايي می اندازيم. دانش آموز کلاس چهارم ابتدايي در جريان يادگيری درس قرآن و در پايان اين برنامه ی درسی

1- به شنيدن قرائت قرآن كريم و خواندن آن علاقه نشان مي‌دهد؛

2- به حفظ برخي از آيات، سوره‌ها و پيام‌هاي قرآني كتاب درسي علاقه نشان مي‌دهد؛

3- علاقمند است معناي آيات قرآن را بداند؛

4- به استفاده از رسانه‌ها و شركت در فعاليت‌هاي قرآني علاقه نشان مي‌دهد؛

5- با داستان‌هاي قرآني كتاب درسي آشنا مي‌شود؛

6- با معناي برخي از كلمات ساده يا پركاربرد قرآن كريم آشنا مي‌شود؛

7- آيات و عبارات قرآني كتاب درسي را روان و حتي‌المقدور زيبا و آهنگين مي‌خواند؛

8- مفهوم پيام‌هاي قرآني كتاب را به زبان ساده بيان مي‌كند؛

9- برخي از عبارات ساده قرآن را معنا مي‌كند؛

10-   به خواندن روزانه قرآن كريم علاقه نشان مي‌دهد

 

دانش‌آموزان با داشتن چه توانايي‌هاي در درس قرآن وارد كلاس چهارم مي شوند ؟

دانش آموزان در طول سه سال گذشته بايد با موارد زير آشنا شده و مهارت های لازم را به دست آورده باشند

1-    شناخت حروف و حركات و تركيب آن ها ( پايه ی اول ابتدايي )

2-    آشنايي با نمادهای خط قرآن ( قواعد مهم و ضروری روخوانی قرآن ) ( پايه ی دوم ابتدايي )

3-    توانايي خواندن بخش‌بخش كلمات و عبارات قرآني با اشاره صحيح آموزگار به حروف و حركات از روی لوحی آموزشی ( پايه های اول, دوم و سوم ابتدايي )

4-    توانايي خواندن شمرده و آرام کلمات و عبارات قرآنی کتاب درسی ( پايه های دوم و سوم ابتدايي )

5-    کسب مهارت روخوانی ( شمرده خوانی ) قرآن کريم ( تا پايان سوم ابتدايي )

6-    توانايي خواندن آيات و سوره های کتاب درسی شبيه نوار آموزشی يا حداقل به صورت معمولی و روان ( پايه های اول, تا سوم ابتدايي )

 

« حرفه شدن آموزگاران قرآن » به چه معناست ؟

بی شک اصلی ترين کاري که بايد در آموزش و پرورش اتفاق بیافتد حرفه ای کردن آموزگاران ابتدايي است. به زبان ساده « آموزگار حرفه ای » کسی است که ديگران, حتی آموزگاران ساير پايه ها, از انجام وظايف او عاجز باشند.

سؤالی که در اين جا مطرح است اين است که براي توفيق هر چه بيش ‌تر در آموزش قرآن پايه ی چهارم ابتدايي، لازم است آموزگاران اين پايه, واجد چه صلاحيت های علمی و حرفه ای باشند ؟

1-    مهم ترين نگرانی در دوره ی ابتدايي به ويژه در پايه های سوم تا ششم ابتدايي « عدم توانايي برخی از معلمان در رفع اشکالات خواندن قرآن است. » به همين خاطر شعار درس آموزش قرآن در پايه های سوم تا ششم « توجه به موضوع رفع اشکلات خواندن قرآن همه ی دانش آموزان » است.

2-    شركت فعال معلمان در دوره‌هاي آموزش ضمن خدمت به نحوی که اولاً اين دوره ها با کيفيت و کامل اجرا شود و ثانياً معلمان با روش های آموزش قرآن در اين پايه به خوبی آشنا شوند.

3-    تسلط كافي ايشان بر روش ها و مراحل تدريس هر يک از موضوعات كتاب درسی

4-    مشاهده ی دقيق و با حوصله ی فيلم های روش تدريس

5-    مطالعه ی مقدمه ی کتاب درسی دانش آموز؛ در ابتدای هر کتاب درسی چندين صفحه درباره ی روش آموزش قرآن برای معلنان آورده شده است, اما تجربه نشان می دهد متاسفانه اغلب معلمان حتی يک بار اين مقدمه را نخوانده اند. طرح اين بخش از کتاب درسی را در شورای آموزگاران مدرسه پيشنهاد می کنيم.

6-    تهيه و مطالعه ی كتاب‌هاي مرجع آموزش قرآن دوره ی ابتدايي مانند كتاب مبانی و روش آموزش قرآن دوره ابتدايي- کد 6011  و كتاب راهنماي معلم قرآن پايه ی چهارم ابتدايي نيز توصيه و تاکيد می شود.

7-    انس با قرآن كريم و خواندن روزانه آن و تقويت علاقه به تدريس قرآن كريم به عنوان هدف آرمانی درس اموزش قرآن است. تحقق اين هدف نياز به فرهنگ سازی دارد و مهم ترين و در عين حال ساده ترين روش برای تحقق اين هدف, توجه به « نقش الگويي معلم و خانواده در توسعه ی فرهنگ انس روزانه ی دانش آموزان با قرآن کريم » است. 

8-    تلاش به موقع براي تهيه و آماده‌سازي امکانات آموزشی مانند كتاب گويا و استفاده ی به جا از آن ها در تدريس.

9-    پرهيز از جا به جايي موضوعات آموزشی مانند روخوانی آيات و سوره ها و رفع اشکالات روخوانی دانش آموزان  با آموزش قرائت سوره که نه تنها به کسب مهارت روخوانی کمک نمی کند, بلکه آن را با مخاطرات جدی رو به رو می کند.

10-  به روز بودن معلمان از طريق ارتباط با مجلات آموزشی و سايت گروه قرآن و تبادل نظر با مؤلفان و کارشناسان

 

معرفي ساختار دروس و محتواي كتاب آموزش قرآن پايه ی چهارم ابتدايي

كتاب آموزش قرآن پايه ی چهارم ابتدايي دارای15 درس است و هر درس آن در 3 جلسه به تدريس مي‌شود.

نکته ی مهم : هر درس کتاب آموزش قرآن پايه ی چهارم ابتدايي در سه جلسه تدريس می شود. و در هر جلسه معمولاً به آموزش و تدريس دو موضوع عمده و اصلی پرداخته می شود. موضوعات اصلی ارائه شده در هر جلسه به شرح زير است :

 

جلسه ی اول

1- آموزش روخوانی يک صفحه از سوره  و رفع اشکالات روخوانی دانش آموزان        ( دو سوم ساعت آموزشي )  

2- آموزش پيام قرآنی ( يا داستان قرآني )                                                        ( يك سوم ساعت آموزشی )

 

جلسه ی دوم

1- آموزش قواعد روخواني + انجام تمرين دوم                                                  ( يك سوم ساعت آموزشی )

2- آموزش قرائت جلسه قبل با استفاده از كتاب گويا ( نوار آموزشی )                      ( يك سوم ساعت آموزشی )

3-  کار در کلاس ( آموزش درك معنا )                                                           ( يك سوم ساعت آموزشی )

 

جلسه ی سوم ( انس با قرآن در خانه )

1-       قطره اما دريا ( حديث )                                                                               ( حدود پنج دقيقه )

2-       كنترل و رفع اشكال تكاليف انس با قرآن در خانه                                      ( يك سوم ساعت آموزشی )

3-       پرسش آيات صفحه قرآني                                                                   ( دو سوم ساعت آموزشی )

 

 

روش آموزش بخش های کتاب

جلسه ي اول

بخش اول -  آموزش روخوانی يک صفحه از سوره                

مراحل تدريس روخواني

  1- پيش خوانی : آيات درس توسط هر يک از دانش آموزان به صورت انفرادی خوانده می شود. ( حدود 5 دقيقه )

  2- خواندن در گروه : معلم می تواند به دو شکل عمل کند :

شکل اول : از همه ی دانش آموزان می خواهد آيات آن صفحه را در گروه بخوانند. ( حدود 5 دقيقه )

شکل دوم : آيات صفحه را بين گروه ها تقسيم کند. ( حدود 5 دقيقه )

  3- خواندن برای کلاس : معلم ابتدا از دانش آموزان علاقمند و مستعد و سپس از بقيه ی دانش آموزان می خواهد که هر يک حدود يک سطر از آيات درا بخوانند.

 

نكات مهم در آموزش روخواني

1- رعايت ترتيب در انجام هريک از مراحل فوق ضروری است.

2- توجه جدی معلم به تقدم آموزش روخواني بر پخش نوار کمک شايانی به تحقق اهداف پيش بينی شده می کند.

3- با توجه به اهميت کسب مهارت خواندن از طريق حس بينايي ضرورت فراوانی دارد؛ لذا معلم در آموزش خواندن آيات درس ( ونيز ساير بخش های کتاب ) از خواندن آيات و عبارات جداً خودداری کند. ( مگر موارد خاص و ضروری مانند مرحلیه آخر رفع اشکالات روخوانی دانش آموزان )

4- در اين جا نيز معلم به روش های رفع اشکالات روخوانی و روان خوانی توجه جدی داشته باشد.

روش رفع اشكالات روخواني

رفع اشکالات روخوانی دانش آموزان توسط معلم , مهم ترين بخش آموزش در کلاس های سوم تا ششم ابتدايي است؛ برای اين منظور توجه به نکات زير ضروری است.

1- آن دسته از معلمين محترمی که در اين زمينه دچار ضعف هايي هستند, در اسرع وقت و به هر شکل ممکن, نسبت به کسب مهارت کامل روان خوانی آيات درسی کتاب, اقدام لازم را انجام دهند. توصيه ی ما استماع و تلاوت آيات از طريق نوارها و لوح های فشرده است. 

2- معلم در هنگام تدريس و رفع اشکالات روخوانی, به دانش‌آموز فرصت بدهند تا به پايان عبارت قرآنی ( جمله ) برسد

3- معلم پس از تشويق زبانی از دانش آموز  می خواهد عبارت (جمله ) را يک بار ديگر بخواند.

نكته ی مهم :

اِشکال روخواني اغلب دانش آموزان در بار دوم بر طرف می شود. اما اگر اِشکال, بر طرف نشد معلم يکی از اين چهار روش زير را انجام می دهد :

روش اول : از دانش آموز می خواهيم سرعت خود را کاهش دهد و با دقت کلمه ی مورد نظر را بخواند.

روش دوم : از دانش آموز می خواهيم کلمه ی مورد نظر را بخش خوانی کند.

روش سوم : شمن مقايسه ی شکل غلط کلمه با شکل درست آن, از دانش آموز می خواهيم شکل صحيح را بگويد. و پس از گفتن شکل صحيح, دانش آموز را تشويق می کنيم.

روش چهارم : در صورتی که هيچ يک از روش های سه گانه در رفع اشکال روخوانی دانش آموز, سود مند نبود, خواندن معلم می تواند به عنوان آخرين راه علاج باشد. اما اين روش را به عنوان روج رايج توصيه نمی کنيم.

تذكر مهم : از سخت گيری و سهل انگاری در باره ی رفع اشکالات روخوانی قرآن بپرهيزيد. و به ياد داشته باشيد شكل و مدت زمان رفع اشكال نبايد منجر به خستگي دانش‌آموز مورد نظر يا ساير دانش‌آموزان شود.

 

بخش دوم- آموزش پيام يا داستان قرآني

پيام قرآني

1- متن پيام قرآنی و ترجمه آن، توسط چند دانش‌آموزان خوانده می شود.

2- دانش‌آموزان با استفاده از تصوير يا مطلب ارائه شده در زير پيام قرآنی در گروه‌هاي خود گفت و گو می کنند.

3- گروه ها به کمک مصاديق به بيان نظرات خود برای کلاس می پردازند.

 

نكات مهم در آموزش پيام قرآنی

1- کسب مهارت تفکر و تقويت آن از ارکان مهم برنامه ی درسی ملی و نيز از اهداف مهم پيام قرانی است؛ بنابراين معلمان گرامی از متکلم وحده بودن در اين بخش و نيز ارائه ی سخنرانی بپرهيزند و ضمن توجه به تعامل چند جانبه با کلاس, دانش آموزان را در رسيدن به اهداف پيش بينی شده, راهنمايي کنند.

2- مي‌توان علاوه بر استفاده از روش گفت‌وگوي دانش‌آموزان درباره ی مفهوم پيام قرآني از ساير روش‌هاي متنوع و جذاب مانند نمايش، نوشتن چند جمله كوتاه، نقاشي و ... درباره ی مفهوم پيام استفاده كرد.

3- در زير برخي از پيام‌ها يك يا دو كلمه از آن پيام كه عموماً در فارسي رايج و آشنا است، معنا شده است. معلم با پرسش از دانش‌آموزان توجه آن ها را به اين كلمات و معناي آن ها جلب مي‌كند.

 

داستان‌هاي قرآني

1- داستان های قرآنی کتاب که با عنوان « قصه ی آيه ها » مطرح شده است, توسط معلم به يكي از شيوه‌هاي قصه‌گويي ( قصه‌خواني، قصه‌گويي، تصويرخواني، استفاده از كارت قصه ) بيان می شود.

2- متن داستان از روي كتاب توسط چند دانش‌آموزان خوانده می شود.

3- در اين كتاب مجموعاً سه داستان قرآني آمده است؛ كه داستان اول درباره ي قرآن و دو داستان ديگر از قرآن است.

 

دو نكته :

1- از بيان مطالب خارج از متن داستان و نيز غير مستند پرهيز شود.

2- از طولاني شدن زمان داستان‌گويي پرهيز و تا حد امكان از دانش آموزان براي بيان داستان استفاده شود.

 

جلسه ي دوم

بخش اول – آموزش قواعد

1-    برخي قواعد روخواني قبل آموزش داده شده و در اين جا صرفاً جهت ياد آوري آورده شده است, لذا تذكر اجمالي آن ها كفايت مي كند.

2-    دانش آموزان بايد مهارت رعايت قواعد در روخواني و روان خواني آيات را به دست آورند و نه تعريف و توضيح آن را؛ بنابراين معلمان محترم از پرسش قواعد خود داري كنند.

3-    قواعد كتاب چهارم شامل :

-   وقف بر آخر آيات ( مانند وقف بر انواع حركات كوتاه تنوين, اشباع هاء ضمير ( ـهو  ,  ـهي  ) و تاي گرد (ة )

-   علامت مد                     

-   حروف مقطعه              

-   آشنايي با خط قرآن كريم

 

بخش دوم – آموزش قرائت ( تمرين اول )

روش و مراحل آموزش قرائت آيات كتاب درسي

1- معلم ضمن معرفی سوره و آيات مورد نظر دانش آموزان را برای شنيدن قرائت نوار آماده می کند.

2- از دانش آموزان می خواهد ضمن خط بری از روی کتاب درسی, بار اول به قرائت عبارت قرآنی گوش کنند و بار دوم همراه با آن بلند بخوانند.

3- از دانش آموزان داوطلب می خواهيم که آيات درس را شبيه نوار يا حداقل به صورت معمولی و روان بخوانند.

4- به عنوان تکليف انس با قرآن در خانه, از دانش آموزان می خواهيم همان آيات و يا ادامه ی آيات را به کمک لوح فشره ی کتاب گويا از روی كتاب درسي و يا قرآنی که در خانه دارند, بخوانند.

 

نكات مهم در آموزش قرائت

    1- معلم از سلامت دستگاه پخش صوت و cd اطمينان حاصل می کند.

    2- تنظيم بلندي صداي صوت متناسب با كلاس, به نحوي باشد كه ضمن شنيدن, همه ی دانش‌آموزان براي ساير كلاس‌ها نيز مزاحمت ايجاد نشود.

    3- هنگام پخش قرائت، معلم دقت مي‌كند كه همه ی دانش‌آموزان كلمات و عبارات را از روي كتاب درسي خود ببينند و هم‌چنين به دستور گوينده عمل كنند.

    4- توجه شود که صداي دانش‌آموزان نبايد از صداي نوار بلندتر باشد.

    5- معلم سعي می کند آموزش قرائت و زيباخواني آيات كه از خواندن دسته‌جمعي شروع مي‌شود, به تدريج به خواندن زيباي فردي نيز برسد.

    6- گاهي دانش‌آموزان از تفاوت تلفظ برخي از كلمات در نوار با شكل روخواني آنها سؤال مي‌كنند. در پاسخ گفته مي‌شود هر دو شكل صحيح است، فقط در قرائت قرآن زيباتر خوانده شده است.

    7- چنانچه دانش‌آموزي سوره‌ها يا عبارات قرآني كتاب درسي را از كتاب گويا و به لحن عربي بخواند او را تشويق مي‌كنيم اما نبايد ساير دانش‌آموزان را به خواندن اين گونه, اجبار كرد.

 

تمرين دوم – خواندن آيات شريفه همراه با ترجمه

1-     آيات متناسب با قاعده ي درس و يا پيام قرآني آورده شده است.

2-     دانش آموزان حتماً متن آيات را بخوانند. و صرفا به ترجمه و يا انجام تمرين مربوط به قواعد بسنده نشود.

 

بخش دوم - كار در كلاس

روش و مراحل آموزش مفاهيم قرآن

در جلسه ی دوم هر درس, پس از آموزش قرائت, آياتی از قرآن همراه با معنی آن ها آمده است.

1-    استفاده از مداد و پاك كن براي انجام اين تمرين ها توصيه مي شود.

2-    معلم از دانش آموزان می خواهد که هر يک عبارتی از آيات را همراه با ترجمه بخوانند.

3-    دانش آموزان می خواهد تمرين اول کار در کلاس را ابتدا به صورت انفرادی و سپس در گروه انجام دهند.

4-    معلم براي دانش آموزان وقت معيني را تعيين مي كند تا آن را انجام دهند. ( حدود سه تا پنج دقيقه )

5-    معلم, ضمن حضور در بين اعضای هر گروه,  بر فعاليت آن ها نظارت کرده و راهنمايي های لازم را ارائه می کند.

6-    از هر گروه می خواهد ضمن خواندن هر بند پاسخ خود را بگويند و معلم از ديگر گروه ها می خواهد تا اشتباه احتمالی خود را تصحيح کنند.

7-    تمرين دوم نيز مانند تمرين اول انجام می شود.

نكته بسيار مهم : آموزش مهارت حل مسئله از نتيجه ي آن مهم تر است, بنابراين دانش آموزان براي انجام تمرين هاي كار در كلاس به ترتيب بايد

در مرحله ي اول : از اطلاعات ذهني خود كمك بگيرند.

در مرحله ي دوم : از آيات و ترجمه ي صفحه ي قبل استفاده كنند.

در مرحله سوم : به فهرست لغات آخر كتاب مراجعه كنند.

 

جلسه ي دوم

انس با قرآن در خانه

تمرين قرائت جلسه ی آخر هر درس در پايه چهارم به انجام انس با قرآن در خانه اختصاص و يک ساعت کامل آموزشی به طول می انجامد. از اهداف مهم اين بخش, آگاه نمودن والدين نسبت به فعاليت‌هاي قرآني دانش‌آموز در خانه و درخواست از آن ها در جهت نظارت بر اين فعاليت‌ها و كمك به كودكان است.

 دو نكته :

1-    با اين كه موضوع انس با قرآن در خانه در جلسه ي سوم هر درس پيش بيني شده است, اما تأكيد بر خواندن روزانه قرآن به عنوان تكليف شب در همه جلسات مورد توجه معلم است.

2-    به منظور تمرين و تثبيت مهارت‌های مورد نظر هر درس, در پايان جلسه ي دوم هر درس نسبت به انجام تكاليف انس با قرآن در خانه, تأكيد و سفارش لازم صورت پذيزد.

3-    معلم در ابتدای جلسه ی بعد از انجام فعاليت انس با قرآن در خانه ارزیابی به عمل آورده و نتيجه را در ارزش یابی مستمر دانش آموزان لحاظ کند. 

 

بخش اول : قطره اما دريا

شامل رواياتي كوتاه و زيبا از پيامبر اعظم صلي الله عليه و آله و ائمه ي معصومين درباره قرآن كريم و انس با آن است. نقش الگويي حضرات معصومين عليهم السلام و نيز سفارش هاي ايشان مسلماً در ايجاد انگيزه و علاقه دانش آموزان و اولياي آنان به انس با قرآن مؤثر واقع شود. در اين زمينه بخش قطره اما دريا به عنوان يك نمونه كوچك ارائه شده است. همكاران علاقمند مي توانند مطالب ديگري نيز تهيه و در كلاس ارائه نمايند.

سعي كنيد دانش آموزان را در اين زمينه فعال كنيد. آنان را به جمع آوري احاديث و حكايت هاي قرآني امامان معصوم تشويق كنيد.

روش اجرا

1-    يكي از دانش آموزان حديث را مي خواند.

2-    معلم از دانش آموزان مي خواهد كه درباره ي آن فكر كنند و نتيجه ي آن را براي همكلاسي هاي خود بيان كنند.

3-    معلم دانش آموزان را در رسيدن به مفهوم حديث ياري مي رساند.

4-    براي انجام اين تمرين حداكثر 7 تا 10 دقيقه زمان در نظر بگيريد.

تذكر : از آن جا كه اين احاديث هم مانند پيام قرآني با هدف كسب مهارت تدبر و تفكر در دانش آموزان طراحي شده است؛ لذا همكاران محترم از سخنراني و توضيح احاديث بپرهيزند و در عوض با طرح سوال هاي مناسب, دانش آموزان را به تفكر بيش تر تشويق كنند.

 

بخش اول : تمرين مهارت

  تمرين اول : اين تمرين به دو منظور آمده است :

1- انس دانش آموزان با خواندن روزانه و مستمر با قرآن كريم

2- تأكيد دوباره بر قواعد و رعايت آن هنگام خواندن روزانه ي قرآن

 

روش اجرا :

1-  از تعدادي از دانش آموزان به صورت انفرادي سوال كنيد كه درباره ي اين تمرين در خانه چه كرده اند.

2-  از آنان بخواهيد كه چند نمونه از مصاديق قاعده ي درس را كه در اين آيات آمده نشان دهند.

3-  براي انجام اين تمرين حدود 10  دقيقه از زمان آموزشي كفايت مي كند.

4-  با توجه به اهميت هدف انس روزانه دانش آموزان با قرآن كريم, لطفاَ از سخت گيري و سهل انگاري اين بخش بپرهيزيد.

 

  تمرين دوم و سوم : اين دو تمرين به دو منظور آمده است :

1- تمرين دوم به منظور تقويت مهارت وقف بر آخر كلمات

2- تمرين سوم به منظور تقويت مهارت تشخيص حروف ناخوانا در حال خواندن قرآن

 

روش اجرا :

1-  دانش آموزان قبلاً بايد اين تمرين را در منزل انجام داده باشند.

2-  معلم با تذكر مطلب فوق كتاب هاي بچه ها را كنترل مي كند و از انجام آن اطمينان حاصل مي نمايد.

3-  تعدادي از دانش آموزان عبارت هاي مورد نظر را با صداي بلند قرائت مي كنند.

 

بخش سوم : فعايت خواندن روزانه ي قرآن

   روش اجرا :

1-  دانش آموزان قبلاً بايد خواندن اين آيات را در منزل تمرين كرده باشند.

2-  معلم با تذكر مطلب فوق , ابتدا از دانش آموزان داوطلب و سپس از ساير دانش آموزان مي خواهد كه هر كدام يك سطر از آيات را بخوانند.

3-  معلم ضمن تشويق دانش آموزان, اشكالات روخواني آنان را بر طرف مي كند.

 

تذكر : معلم نبايد در ابتدا آيات را براي بچه ها بخواند و يا از cd يا نوار صوتي استفاده كند بلكه با توجه به اهميت و جايگاه مهم چشم در روخواني قرآن, ابتدا اين مهارت را از طريق بينايي ايجاد كند. طبيعتاً پس از مرحله روخواني استفاده از صوت قرآن يا تلاوت معلم نه تنها اشكال ندارد بلكه بسيار مناسب است.

 

قرآن در تابستان :

 درس آخر كتاب, بخش قرآن در تابستان است؛ ولي اين بخش فقط براي تابستان دانش آموزان در كتاب نيامده است.

معلم پس از آن كه آيات درس خوانده شد به جاي تكرار آيات كه گاهي بر اثر تكراري بودن باعث خستگي  دانش آموزان مي شود, آنان را تشويق مي كند تا يك صفحه هم از بخش كار در كلاس بخوانند.

ضمناً سه ماه تعطيلي تابستان هم از دلايل و آسيب هايي است كه اغلب فراموشي مطالب و مهارت هاي به دست آمده را باعث مي شود. از اين رو تأكيد معلم به خواندن اين بخش بسيار حائز اهميت است.

براي تابستان دانش آموزان عزيز كلاس چهارم ابتدايي سوره ي مبارك « اسراء » در نظر گرفته شده است و اگر دانش آموزان هفته اي يك صفحه از آن را بخوانند تا آخر تابستان مجموعاً 12 صفحه از قرآن را خوانده اند. و ضمن يادگيري سوره ي بسيار زيباي « اسراء » , كه داراي پيام هاي قرآني فراواني هم هست, براي يادگيري قرآن در سال پنجم آماده مي شوند.

 

ارزش يابي پيشرفت تحصيلی

ارزش یابی دانش آموزان در درس آموزش قرآن پايه ی چهارم ابتدايي به صورت کيفی است. و بر محور ارزش يابي مستمر صورت مي پذيرد.

ارزش يابی مستمر : از بين نکات مهمی که ارزش‌يابي مستمر وجود دارد, در اين حا تنها به سه نکته مهم اشاره می شود :

1-   در اين ارزش‌يابي رشد ميزان يادگيري هر دانش‌آموز, مورد نظر است. از اين رو نمره‌ي مستمر هر دانش‌آموز، معدل نمرات او در طول يک نيم ‌سال نيست؛ بلکه بايد ميزان رشد و پيشرفت او ملاک نمره‌ي ارزش‌يابي مستمر قرار گيرد.

2-   فعاليت و تلاش فردي و گروهي دانش‌آموزان در کلاس به عنوان امتياز و بخشي از نمره‌ي مستمر ايشان منظور مي‌شود.

3-   فعاليت خارج از کلاس دانش‌آموزان بخشي از نمره‌ي ارزش‌يابي مستمر آن‌ها است. تکليف "انس با قرآن در خانه" بخشي از اين فعاليت است که همه‌ي دانش‌آموزان موظف به انجام آن هستند. آموزگار بايد اين تکليف دانش‌آموزان را بررسي کرده و براي افراد موفق نمره و امتياز خاصي منظور نمايد و با تدبير لازم کساني را که تکليف خود را به خوبي انجام نمي‌دهند به اين کار ترغيب کند.

آموزگار دانش‌آموزان را به انجام ساير فعاليت‌هاي خارج از کلاس تشويق می کند. بديهي است استعداد، علاقه، امکانات و شرايط فردي دانش‌آموزان در کم و کيف اين فعاليت‌ها بايد لحاظ شود. برخي از اين فعاليت‌ها عبارت‌اند از :

1-   تهيه‌ي نوار ‌آموزشي قرآن يا ساير نوارهاي قرآن و قرائت و استماع آن در خانه؛

2-   انس روزانه با خواندن قرآن در خانه؛

3-   حفظ برخي از سوره‌ها، آيات و پيام‌هاي قرآني؛

4-   تلاوت قرآن با صوت خوب و زيبا؛

 

 

نكات مهم در ارزش يابي پيشرفت تحصيلی دانش آموزان

1- توجه به تلاش هر فرد و مقايسه ی وضعيت فعلي با قبلي خود او به عنوان کليد موفقيت, همواره بايد مورد توجه معلم قرار گيرد.

2- معلم در همه ی مراحل آموزش, اعم از آموزش و تدريس، تمرين و پرسش, جدّيت لازم را داشته و از سهل‌انگاري و سخت گيري پرهيز کند.

3- توجه به دو اصل تشويق و احساس موفقيت در فرايند يادگيري و ارزش يابی, همواره مهم و ضروری است.

4- در انجام پرسش‌هاي كلاسی و ارزش‌يابي مستمر توجه به اصول و رعايت نكاتي ضروري است. جهت آشنايي بيش تر با اين اصول و نكات مي‌توانيد به كتاب‌هاي راهنماي معلم آموزش قرآن پايه‌هاي مختلف دوره ی ابتدايي يا كتاب روش آموزش قرآن دوره ابتدايي ويژه مراكز تربيت معلم (كُد 6011) مراجعه كنيد.

 

چند توصيه به آموزگاران محترم

از اين که خداوند حکيم, توفيق خدمت به ساحت مقدس قرآن کريم را نصيب همه ی ما فرموده است, خدای مهربان را شاکريم؛ و ما نيز- البته اگر قابل باشيم- به نوبه ی خود از تلاش های بی شائبه و دلسوزانه ی شما صميمانه سپاسگزاريم و در پايان بيان توصيه چند را ضروری می دانيم؛ اميد است با عمل به اين وصايا, شاهد کارآمدی مؤثرتری در آموزش قرآن کشور باشيم.

1- سعی کنيد در هر جلسه, آموزش مهارت خواندن دانش آموزان مورد تأکيد قرار گيرد. خواندن آيات درس را از همه ی دانش آموزان بپرسيد. به طوری که در هر درس, حداقل دو نوبت به هر دانش آموز برای خواندن آيات, رسيده باشد. برای اين کار نیمی از هر جلسه را به موضوع تمرين خواندن اختصاص دهيد.

به خاطر داشته باشيد زمانی مؤلفان و معلمان در آموزش قرآن به موفقيت رسيده اند که همه ی دانش آموزان کلاس مهارت خواندن قرآن کريم را کسب کرده باشند.

2- روش های رفع اشکالات روخوانی قرآن دانش آموزان را با توجه بيش تری دنبال کنيد و در اين موضوع از سهل انگاری و سخت گيری بپرهيزيد.

3- از ابتدای سال تحصيلی به اين هدف فکر کنيد که « من چگونه می توانم امسال دانش آموزانم را به انس روزانه با قرآن کريم تشويق و ترغيب و عادت دهم ؟ » برای اين هدف مقدس, برنامه ريزی داشته باشيد و آن را به عنوان انتظار اصلی شما از دانش آموزان در طول سال تحصیلی به طور مستمر و به شکل های مختلف دنبال کنيد.

 4- اين وعده ی خداوند است : « اِن تَنـصُـرُوا اللهُ يَنـصُرُکُم وَ يُـثَبِّـت اَقـدامَـکُم » بدانيد قطعاً موفق خواهيد شد و ما پيشاپيش موفقيت شما را تبريک می گويم.

*****

راه کارهاي انس روزانه دانش آموزان با قرآن کريم

اگر مهم ترين دغدغه ی برنامه ريزان و آموزگاران و نيز اوليای دانش آموزان « ايجاد انس دائمی دانش آموزان با قرآن کريم » باشد, آن گاه می توان برای هدف انس دائمی دانش آموزان با قرآن کريم راه کارهای مختلفی را ارائه کرد؛ پيشنهادهای زير تنها بخشی از اين راه کارها است :

1- با تلاوت روزانه ي قرآن کريم در نزد دانش آموزان, برای آنان نقش الگويي داشته باشيد.

2- وقت کلاس رابيش تر به خواندن قرآن آن هم توسط همه ی دانش آموزان اختصاص دهيد.

3- دانش آموزان را به تدبّر در پيام های قرآنی تشويق کنيد.

4-  از دانش آموزان بخواهيد پيام قرآني و برخي از آيات مشهور را در آيات درس يا مصحف شريف پيدا كنند.

5- آيه ها ي مشهور را با رنگ (فسفري) در کتاب درسی مشخص كنند

6- آيات مشهور مانند پيام های قرآنی را حفظ كنند.

7- آيات درس يا پيام قرآني را مثل نوار با صوت زيبا بخوانند.

8- آخر  هر جلسه موضوع « انس با قرآن در خانه » را يادآور شويد. نحوه ی انجام هر يک از اين تمرينات را در جلسه ی قبل از آن برای دانش آموزان توضيح دهيد.

9- از والدين بخواهيد به انجام تمرينات کتاب مخصوصاً انس مستمر با خواندن قرآن در خانه نظارت کنند.

10-  ميثاق نامه ي تلاوت روزانه قرآن را که قبلاً تهيه کرده ايد, همه باهم امضا کنيد. و پس از آن در هر جلسه از دانش آموزان بپرسيد که چه کسانی در طول اين هفته هر روز قرآن خوانده اند ؟ اگر تعدادی نخوانده اند علت را جويا شويد و در رفع آن بکوشيد. مسلماً اگر دانش آموزان اصرار شما را ببينند خود را با نظر شما تطبيق خواهند داد.

11-  گاهي قرآن كريم را از منزل به کلاس بياورند و از روی آن بخوانند.

12-  کلمات, آيات و عبارات مشابه را در درس يا کتاب و يا مصحف شريف پيدا و با هم مقايسه كنيد.

13-  در صورت امكان همه با هم روزي يک صفحه يا کمتر از آن را در کلاس درس بخوانند.

14-  از احاديث, اشعار و جملات ادبي مناسب مناسب براي ايجاد انگيزه برای انس روزانه با قرآن استفاده کنيد.

15-  نوار يا cd قرائت آيات کتاب درسي را در اختيار دانش آموزان قرار دهيد و آنان را تشويق کنيد در منزل تمرين کنند تا شبيه نوار صوتي بخوانند.

16-  نرم افزار آموزش قرآن را که به تفکيک پايه توليد و توزيع شده است را برای دانش آموزان تهيه کنيد و آنان را به  استفاده از آن تشويق نماييد.

17-  فيلم, نوار يا سي‌دي قرائت آيات کتاب را با صدای قاريان ممتاز جهان برای بچه‌ها پخش کنيد.

18-  دانش آموزان را تشويق کنيد تا با زمان سنج, سرعت تلاوت خود را در کلاس و منزل افزايش دهند.

19-  بين آنان رقابت ايحاد کنيدتا يك آيه را با يک نفس بخوانند.

20-  بين آنان رقابت ايحاد کنيدتا يك عبارت يا آيه را با صوت زيبا بخوانند.

21-  براي داوري در رقابت هاي کلاسي از دانش آموزان استفاده کنيد.

22-  « مسابقات روان خواني قرآن براي دانش آموزان » را به مسابقات قرآنی مدرسه و منطقه اضافه کنيد.

23-  دانش آموزان دفترچه اي برای خواندن تلاوت روزانه ی قرآن کريم تهيه کنند و فعاليت روزانه ی خود را در جداول مربوطه علامت بزنند.

24-  دانش آموزان را تشويق کنيد در بين نماز ظهر و عصر يک صفحه يا کمتر از آن را در نمازخانه ي مدرسه بخوانند.

25-  از هر موقعيت مناسب ضمن اشاره به معارف و آموزه هاي اخلاقی, به آيات قرآن استناد کنيد.

26-  مدير مدرسه و ساير دبيران احساس بچه‌ها را درباره ي تلاوت روزانه ی قرآن موضوع انشاء کلاسی يا مسابقه در مدرسه و منطقه قرار دهند.

27-  در جلسات آموزش خانواده به موضوع اهميت انس روزانه ی دانش آموزان با قرآن تأکيد شود.

28-  با پرسش از معنای کلماتی که در بخش قرائت خوانده مي شود, بچه‌ها را به فهم لغات و ترجمه ي آن و نيز يافتن هم‌خانواده ي لغات عادت دهيد.

29-  برخي داستان هاي مربوط آيات را همراه با پخش قرائت آن آيات برای بچه ها تعريف کنيد.

30-  حالات پيامبر صلّي الله عليه و آله, ائمه ی اطهار عليهم السلام و بزرگان ديني درباره ي انس روزانه با قرآن را براي دانش آموزان بيان کنيد.

31-  داستان‌هايي درباره ي اهميت و فوايد انس دائمي با قرآن کريم براي دانش آموزان بيان کنيد.

32-  حکايات شيرين, لطيفه‌ها و سرگرمي‌هاي مناسب درباره ی قرآن کريم ارائه دهيد.

33-  در قالب ويژه نامه به ارائه رهنمودهاي لازم براي دانش آموزان و اولياي آنان بپردازيد و دانش آموزانی را که انس روزانه با قرآن دارند را معرفی کنيد.

34-  در صورت امكان از قاريان مشهور شهر, منطقه و مدرسه براي مراسم آغازين صبحگاه و ظهرگاه دعوت شود.

35-  از دانش آموزان فعال قرآنی مدرسه و منتخبين مسابقات قرآنی تجليل کنيد.

36-  آداب ظاهري و باطني تلاوت قرآن را به تدريج به دانش آموزان آموزش دهيد.

37-  برخي از آثار و اسرار تلاوت قرآن را به زبان کوتاه براي دانش آموزان بيان کنيد.

38-  فضائل تلاوت برخي از سوره‌ها و آيات را به زبان ساده براي آنان شرح دهيد.

39-  عواقب و نتايج سبك‌شمردن قرآن را گوشزد کنيد.

40-  وظايف هر يک از مسلمانان درباره ي انتظارات قرآن درباره ی خودش را برای دانش آموزان به زبان ساده بيان کنيد. مانند اهميت دادن به قرآن ( مريم  س 12) هميت دادن به  را تبيين کنيد) رعايت آداب تلاوت ( 204 تجليل کنيد.بايي ذکر شده است. ی ايشان را در انجام نظارت و پشتيبانی از برنامهخواندن قرآن ( مزمل 20 ) آداب تلاوت ( اعراف204 ) تدبر در قرآن ( نساء 82 ) عمل به قرآن ( بقره 44 )

41-  با توجه به تفاوت هاي فردي و استعداد, علاقه و انگيزه ی هريک از دانش آموزان تكاليف خاص تحت عنوان فعاليت های فردی يا گروهی به آنان بدهيد. مانند حفظ, قرائت, داستان گويي, انشاء, شعر, روزنامه ديواری و ...

42-  به فضاسازي قرآني در مدرسه و كلاس ها اهميت بيش تری بدهيد مانند ديوار نويسي, پارچه نويسي, تراکت و...

43-  دارالقرآن هاي شهر را  به دانش آموزان معرفي كنيد.

44-  دانش آموزان علاقمند و با استعداد را شناسايي و آنان را به ثبت نام و شرکت در کلاس های دارالقرآن های منطقه تشويق کنيد. هم چنين اين موضوع را حتماً با خانواده ی آنان در ميان بگذاريد.

45-  قرآن کم علامت را براي دانش آموزان تهيه و آنان را به خواندن روزانه ي آن تشويق کنيد.

46-  دانش آموزان را به جايگاه قرآن کريم در ساير دروس مانند علوم تجربي، رياضي ، جغرافي، تاريخ و ... و حوزه هاي علمي و تربيتي ( تربيت قرآني ) توجه دهيد.

47-  با توجه به علاقه و تواناي خود در موقعيت های مناسب بين موضوعات مختلف درسی و آيات قرآن کريم ارتباط برقرار کنيد. اين کار ضمن ايجاد علاقه ی بيش تر دانش آموزان به قرآن کريم, در ايجاد رويکرد خلقت گرايانه در ساير دروس تاثير بسزايي در تربيت قرآنی دانش آموزان دارد. دارد.

48-  از مدير مدرسه بخواهيد تا از کلاس شما بازديد کند و در حضور او دانش آموزانی را که هر روز قرآن می خوانند تشويق کنيد.

49-  از مدير مدرسه بخواهيد ضمن تاکيد مکرر در مراسم آغازين مدرسه به انس روزانه ی همه ی دانش آموزان با قرآن کريم در مراسم های گوناگون مدرسه از دانش آموزان مدرسه تقدير نمايد.

50-  چگونگي عمل به آيات شريفه و پيام هاي قرآني رات با دانش آموزان مورد بحث قرار دهيد.

***

چند گام در اشاعه ي برنامه درسي قرآن پايه ي چهارم ابتدايي

1-     جهاني ببينيم, اسلامي بيانديشيم و بومي عمل کنيم.

مقام معظم رهبری در نخستين نشست انديشه های راهبردی به ارائه ی تعريف و تبيين « الگوی اسلامی- ايرانی پيشرفت » پرداختند و آن را در قالب چهار عرصه ی اساسی فکر, علم, زندگی و معنويت ترسيم کردند و از اين ها به عنوان« درس قرآنی» ياد کردند و ابزار کا را هم ابتدا در آموزش و پرورش دانستند.

الگوی اسلامی- ايرانی پيشرفت در آموزش وپرورش زمانی محقق می شود که متوليان, برنامه ريزان و مجريان آموزش وپرورش کشور, جهانی ببينند, اسلامی بيانديشند و بومی عمل کنند. اين امر بايد از دوره ی ابتدايي و حتی قبل از آن شروع شود. وزير محترم آموزش وپرورش دهه ی حاضر را دهه ی آموزش وپرورش ابتدايي نام گذاری کرده اند.

اطلاع مسئولان, مديران و معلمان از اهداف كلي آموزش قرآن مصوب شوراي عالي آموزش و پرورش و هم چنين  اهداف، رويکرد, اصول حاکم بر برنامه ی درسی, عناصر و اجزاء برنامه ي درسي قرآن دوره ي ابتدايي باعث مي شود تا اولاً با صرف هزينه و وقت کم تر, بازدهي بيش تري به دست آيد. و ثانياً نوآوری های معلمان متناسب با چارچوب برنامه ی درسی و هم چنين شرايط بومی و فرهنگی ارائه شود.

 تجربه نشان مي دهد اغلب مديران و معلمان دوره ي ابتدايي، مبانی تغيير و برنامه ريزی درسی را به خوبي نمی دانند و طبيعتاً در برابر تغييرات يا از خود مقاوت نشان می دهند و يا نسبت به آن بی تفاوت هستند برای رسيدن به وضعيت مطلوب, کارهای زيادی لازم است که مهم ترين آن ها اين است که ارتباط عمودی و رابطه ی افقی حوزه های مختلف ستادی و اجرايي بايد از نوع تعامل چند سويه باشد تا بتوان با اتخاذ وحدت انديشه و انسجام معارف کارآمدی آموزش وپرورش را در ارتقای آموزش و فعاليت های قرآنی بالا برد.

 

2-      نقطه ی عزيمت کجاست ؟

در حکمت73 نهج البلاغه چنين آمده است :

" مَن نَصَبَ نَفسَهو لِلنّاسِ اِمامًا فَليَبدَاُ بِتَعليمِ نَفسِهی قَبلَ تَعليمِ غَيرِهی , وَ ليَکُن تَأديبُهو بِسيرَتِهی قَبلَ تَأديبِهی بِلِسانِهی ؛ وَ مُعَلِّمُ نَفسِهی وَ مُؤَّدِبُها اَحَقُّ بِالاِجلالِ مِن مُعَلِّمِ النّاسِ وَ مُؤَّدِبِهِم "

 کسی که خود را پيشوای مردم قرار داد, بايد پيش از آن که به تعليم ديگران پردازد, خود را تعليم کند؛ و پيش از آن که به گفتار تربيت کند, با کردار تعليم دهد, زيرا آن کس که خود را تعليم دهد و ادب کند, سزاوارتر به تعظيم است از آن که ديگری را تعليم دهد و ادب بياموزد.

طرح در محضر قرآن کريم که در راستای ارتقای سواد قرآنی کليه ی معلمان و مديران محترم مدارس ابتدايي و انس دائمی ايشان با قرآن کريم اجرا می شود, بر انجام دو فعاليت تاکيد دارد :

الف- خواندن روزانه ی حداقل يک صفحه از قرآن کريم

ب- درک معنای عبارات و آيات ساده ی هر صفحه

اين دو فعاليت به ظاهر ساده می تواند چنان مؤثر باشد که به فرموده ی مقام معظم رهبری در ديدار اعضاي شوراي عالي انقلاب فرهنگي با ايشان فرمودند : « اگر تحصيل کرده ها و فرهيختگان كشور روزي يك صفحه قرآن با توجه به معنا بخوانند و در آن تدبر کنند,  غوغايي در کشور برپا مي شود؛ اين کار به فرهنگ سازي و تدبير نياز دارد

 

3-    مبنای گسرش آموزش و فعاليت های قرآنی را مصوبات شورای عالی قرار دهيم.

تجربه نشان می دهد به دلايل مختلف مدرسان قرآن در انتقال مبانی و چرايي تغييرات کلی يا جزئی کتاب های درسی موفق نيستند. زيرا با توجه به محدوديت های موجود در شرايط انتخاب مدرسان کشوری از يک سو و کمبود زمان برای ارائه ی همه ی مطالب در طول دوره از سوی ديگر نمی توان توقع بيش تری از ايشان داشت. بروز چنين مسأله ای باعث به وجود آمدن سؤال ها و ابهامات معلمان شود.

توجه دادن آموزگاران به بند هفتم اهداف اعتقادي وزارت آموزش وپرورش در دوره ی ابتدايي, در تحقق اين هدف, مفيد خواهد بود؛ در اين بند آمده است :« انتظار مي‌رود دانش‌آموزان در پايان دوره ی ابتدايي بتوانند قرآن كريم را بخوانند. لازمه ی دستيابي به اين هدف آن است كه دانش‌آموزان حداقل در پايان پايه ی سوم ابتدايي توانايي روخواني قرآن كريم را به دست آورده باشند. منظور از روخواني، خواندن شمرده و آرام قرآن كريم است. »

 

 

4-     برای خواندن قرآن هم طريقيت و هم موضوعيت قائل شويم.

آموزش و فعاليت های قرآنی به دلايل مختلف در کشور ما بيش تر طريقيت دارد تا آن که موضوعيت داشته باشد؛ به اين معنی که اغلب چنين تصور می شود که هدف اصلی از آموزش های قرآنی يادگيری قواعد روخوانی و روان خوانی قرآن است و هنگامی که دانش آموزان, واجد چنين دانشی شوند کار تمام است و آموزش اتفاق افتاده است؛ در صورتی که طبق آيه ی 2 سوره ی جمعه و روايات فراوان هيچ کس حتی نبی مکرم اسلام صل الله عليه و آله و سلم و ائمه ی معصومين عليهم السلام نيز از انس و خواندن روزانه و دائمی با قرآن بی نياز نيستند و آحاد مردم همواره بايد خود را نيازمند و در محضر قرآن ببينند.

هُوَ الَّذی بَعَثَ فِی الاُمّيينَ رَسولًا مِنهُم يَتلوعَلَيهِم آياتِهِ وَ يُزَکّيهِم وَ يُعَلِّمُهُمُ الکِتابَ وَ الحِکمَةَ وَ  اِن کانوا مِن قَبلُ لَـفی ضَلالٍ مُبينٍ

کسي است که در ميان جمعيت درس نخوانده رسولي از خودشان بر انگيخت که آياتش را بر آنها مي‏خواند و آنها را تزکيه مي‏کند و به آنان کتاب (قرآن) و حکمت مي‏آموزد؛  هر چند پيش از آن در گمراهي آشکاري بودند!

همين مسأله باعث شده تا متوليان امر به جای فرهنگ سازی درباره ی انس مادام العمر افراد با قرآن, به تکرار آموزش های متداول بپردازند؛ در حالی که عموم مردم کمترين بهره ی معنوی را از قرآن کريم دارا می شوند.

 

5-     به ارتقای صلاحيت های عمومی در کنار ارتقای صلاحيت های حرفه ای توجه کنيم

دوره های آموزش ضمن خدمت همواره به ارتقای صلاحيت های حرفه ای معلمان تاکيد دارند تا به ارتقای صلاحيت های عمومی و علمی ايشان در يک درس خاص؛ اما تجربه نشان می دهد هرچقدر هم که معلمان نسبت به روش های آموزش و تدريس تسلط داشته باشند, اگر خودشان با خواندن قرآن انس دائمی نداشته باشند و نسبت به صحيح خوانی آيات کتاب درسی, از مهارت لازم برخوردار نباشند, خواسته يا ناخواسته از آموزش مهارت روخوانی و روان خوانی قرآن شانه خالی می کنند و به موضوعات فرعی ديگر و حتی آموزش ساير دروس می پردازند.

 

6-      توسعه ی سواد قرآنی را مبنای فلسفه ی آموزش قرآن در آموزش و پرورش بدانيم.

« سواد قرآنی » همان دانش ومهارت پايه و اعتقاد وعلاقه به يادگيری قرآن.بـرای بهـره گيـری مسـتمر و مادام العـمر از قـرآن کـريم اسـت. سواد قرآنی دارای 4 ويژگی زير است :

1-      سواد قرآنی يک نياز همگانی است. همه ی افراد جامعه با هر وضع اقليمی، شغلی، اقتصادی، اجتماعی و... برای آن که هويت انسانی- الهی خويش را بشناسند، و از آن مراقبت کنند و زمينه ی شکوفايي تدريجی آن را نيز فراهم آورند، به سواد قرآنی نيازمند هستند .

2-      سواد قرآنی از يک حد پايه برخوردار است. هرچند افراد با توجه به تفاوت هايي که درتحصيلات، سن، شرايط اقتصادی و اجتماعی دارند به سطوح مختلفی از سواد قرآنی نيازمند هستند، ولی بهره مندی عموم از يک حدّ پايه ضروری است .

3-      حد سواد قرآنی در طول زمان درحال تغييراست. لذا با توجه به شرايط و امکانات مختلف در هر جامعه و نيز تغييرات اين شرايط در طول زمان، اين حد، نيازمند شناسايي وتعريف خاص است .

4-      حداقل سواد قرآنی منجر به خواندن مستمر قرآن کريم، فهم تدريجی معنای عبارات و آيات آن شده و زمينه ساز بهره گيری مادام العمر از آموزه های الهی می شود. هدف آموزش عمومی قرآن، نمی تواند صرفاً دستيابی به دانش ومهارت خاصی در ارتباط با قرآن کريم باشد، بلکه بايد توانايي و قابليتی فراهم آورد که فرد بتواند ضمن انس و ارتباط دائمی با قرآن کريم، پيوسته خود را در معرض تزکيه و تعليم الهی قرار دهد .

    مهم ترين هدف آموزش قرآن در پايان دوره ی آموزش و پرورش عمومی، دستيابی دانش آموزان به سواد،قرآنی است. با توجه به آن چه که درباره ی سواد قرآنی بيان شد، اين سواد در آموزش وپرورش به طور ساده و روشن از چهار رکن اصلی تشکيل مي شود که بدون هريک از آن ها، سواد قرآنی حاصل نمی شود. اين چهار رکن عبارتند از :

 

7-     خواندن قرآن را هدف اصلی دوره ی ابتدايي بدانيم.

اگر يک آموزگار در آموزش فارسی ( بخوانيم و بنويسيم ) به گونه ای درس دهد که اولاً بچه ها فقط بتوانند کتاب های بخوانيم و بنويسيم را بخوانند و در خواندن ساير کتاب ها مانند تاريخ, اجتماعی, دينی با مشکل رو به رو باشند؛ و ثانياً به جای کسب توانايي خواندن, دانش آموزان را به حفظ قطعه شعری تشويق کند؛ به نظر شما آيا چنين معلمی به وظيفه ی خود به درستی عمل کرده و با اهميت و جايگاه درس بخوانيم و بنويسيم آشناست ؟

مسلماً پاسخ شما اين است که اگر معلم با اهميت و جايگاه و روش های تدريس بخوانيم و بنويسيم آشنا باشد, بايد بداند که اگر بچه ها در بخوانيم و بنويسيم مهارت داشته باشند, نه تنها قادر به خواندن همان شعر خواهند بود بلکه می توانند در کسب دانش همه ی علوم موفق شوند و همين مسأله نشان دهنده ی اهميت والای سواد آموزی فارسی است.

در زمينه ی درک اهميت و جايگاه آموزش قرآن به ويژه در دوره ی ابتدايي اين دو اشکال در طرز تلقی معلمان به وضوح ديده می شود. معلمانی که به جای آموزش روخوانی به موضوعات ديگری هم چون سوره و پيام, قرائت آيات درسی خواص همراه با صوت و لحن و... مي پردازند.

 

8-   آموزش روخوانی به کدام شيوه صحيح تر است؛ روش ديداری يا روش شنيداری ؟!

تجربه نشان می دهد با همه ی تلاش هايي که برای باز آموزی معلمان به کار می رود, عده ای از ايشان به همان روشی تدريس می کنند که خودشان در کودکی با آن روش, قرآن آموخته اند. اين افراد عموماً در برابر تغييرات مقاومت زيادی از خود نشان می دهند. البته نظر اکثر آنان که مدتی را به ناگزير به آموزش قرآن با روش جديد پرداخته اند, تغيير کرده است.

اما مهم ترين چالش در دوره ی ابتدايي, ارائه ی روش مناسب آموزش روخوانی قرآن کريم است. شيوه های ی رايج کشور در آموزش روخوانی عمدتاً مبتنی بر روش شنيداری و روش قاعده آموزی است؛ در حالی که در برنامه ی درسی فعلی مدارس, از اين دو روش پرهيز می شود و در عوض روش ديداری و مهارت آموزی را توصيه می نمايد. مراقبت از اين موضوع مخصوصا در پايه های دوم تا پنجم ضروری است.

 از مهم ترين آسيب های روخوانی در شيوه های شنيداری و قاعده آموزی می توان به موارد زير اشاره کرد :

1- در اين روش, مهارت درست ديدن جاي خود را به روش شنيداري مي دهد و در نتيجه فرد همواره در خواندن قرآن توسط چشم با مشکل اساسي روبه رو است.

2- آموزش يک سويه و معلم محور است و قرآن آموزان اغلب در اين شرايط منفعل عمل مي کنند.

3- بيش تر وقت کلاس به جاي مهارت آموزي صرف قاعده آموزي مي شود.

4- اين روش فقط به يادگيري يک متن خاص, آن هم به صورت کلي خواني منجر شده و در نتيجه به تعميم در خواندن ساير سوره ها و آيات نمي انجامد.

5- تجربه نشان داده است که آموزش قواعد به اين شيوه, به علت انتزاعي بودن مطالب, چندان تأثير مثبتي در يادگيري ندارد و تنها به حفظ کردن تعاريف و قواعد منجر مي شود؛ در نتيجه تنها مقدار کمي از قاعده آموخته مي شود. در صورتي که فرايند به صورت عملي و در حين مهارت آموزي به فراگير انتقال داده مي شود.

در روش ديداری تأکيد برمهارت « خوب ديدن » است يعنی عادت دادن چشم به تشخيص علائم, حرکات و نمادهای قرآنی به جای توجه به حروف و کلمات است. در اين جا بيان سه نکته لازم است :

اول - اطمينان از استفاده ی معلم از لوحه های آموزش قرآن در پايه های اول تا سوم ضروری است؛

دوم - اطمينان از تسلط معلم به روش های اشاره های ثابت و متحرک ضروری است؛

سوم - در برنامه ی جديد ( ارتقای آموزش قرآن ) سوره و آيات موضوعيت ندارد, بلکه مهارت خواندن دانش آموزان, مد نظر است. از اين رو نياز نيست معلم در يک درس تا حصول مهارت کامل صبر کند؛ بلکه کسب توانايي روخوانی را در سوره ها و آيات مختلف محقق کند.

 

9-     معلم ابتدايي, بهترين « آموزگار قرآن » در آموزش مهارت روخوانی قرآن است.

طبق رأی صادره در 677 جلسه ی شورای عالی آموزش و پرورش مورخ 7/6/1381 و اصل 15 از اصول حاکم بر آموزش قرآن در دوره ی ابتدايي « تدريس قرآن در دوره ی ابتدايي بر عهده ی آموزگار پايه است. » با اين وجود گزارش ها و بازديدها حاکی از آن است که در برخی از مدارس که عمدتاً مدارس غير دولتی هستند آموزش قرآن توسط معلم غير پايه تدريس می شود. همين مسأله باعث بروز مشکلات فراوانی شده است. از آن جمله اجرا نشدن مصوبه ی 33 روز پياپي در پايه ی سوم ابتدايي است.

 

10- جايگاه رسم الخط در آموزش روخوانی قرآن توجه کنيم.

 قرآن های رايج از نظر اعراب گذاري ( ضبط المصحف ) داراي اعراب زائد فراواني هستند. در هر صفحه حدود 200 حرکت و علامت؛ يعني علائمي که صرفاً براي خوشنويسي و زيبايي خط مصحف شريف نوشته مي شوند و بيش تر جنبه سليقه اي دارند. بودن اين علائم نه تنها ضرورتي ندارد بلکه باعث به وجود آمدن مشکلات فراواني در صحيح خواندن قرآن مي شوند.

به عنوان مثال دانش آموز اين علائم را در کلمه ی« نُوحِيهَا » مي بيند, اما به دليل عدم اطلاع از علت وجود اين علائم, پيوسته دچار اغلاط متعدد مي شود. و از آن جا که مخاطب قداست خاصی برای قرآن قائل است, هرگز اجازه ی طرح اين فکر را که امکان اشکال در نوشته ی قرآن وجود دارد به ذهن خود راه نمي دهد. بنابراين خود را مقصر و ناتوان مي يابد؛ اين فکر رفته رفته قوّت گرفته و سرکوبی در يادگيری و در نهايت به قطع ارتباط فرد با خواندن مداوم قرآن کريم مي انجامد.

در سال های اخير به دستور مقام معظم رهبری به اين مسأله توجه خوبی شده است و نتيجه ی آن ارائه ی « قرآن کم علامت »  به جامعه است. قرآن کم علامت, شيوه‌ای از نگارش قرآن کريم است كه در مركز طبع و نشر قرآن كريم جمهوري اسلامي ايران صورت گرفته و در کتاب هاي درسي وزارت آموزش وپرورش مورد استفاده قرار مى‌گيرد. در اين شيوه, علايم زايد و سليقه‌اى حذف شده و كتابت قرآن به شيوه ي« نگارش فارسى» نزديك‌ شده است. مهم ترين ويژگي هاي اين رسم الخط, کم علامت بودن آن است و همين کار باعث شده است تا در روش آموزش قرآن, تحول قابل توجهي اتفاق بيافتد. از آن جمله :

1-    کاهش اغلاط اعرابي و در نتيجه احساس موفقيت فرد هنگام خواندن قرآن

2- افزايش انگيزه, علاقمندي و انس مستمر فرد با تلاوت قرآن کريم

3- تنها در اين شيوه از کتابت است که معلم مي تواند به قرآن آموز بگويد : « ببين و بخوان »

 

11- قرآن کامل را در اختيار مدارس قرار دهيم.

به نظر شما از 500 دانش آموز يک مدرسه ابتدايي, چند نفر برای يادگيری قرآن به جلسات قرآن می روند؟ شواهد حاکی از آن است که اکثر دانش آموزان کشور, به جز آن چه از قرآن در کلاس های درس می آموزند, به ساير مراکز مراجعه نمی کنند. به همين دليل بر وزارت آموزش وپرورش که اينک مسئوليت اجرای منشور توسعه ی فرهنگ قرآنی کشور را نيز بر عهده دار است, لازم است از اين ساعات محدود و البته ارزشمند, برای آشنايي همه ی دانش آموزان با مصحف شريف استفاده کند.

طبق آن چه در کتاب های درسی آموزش قرآن پايه های چهارم و پنجم آمده دانش آموزان بايد در برخی از ساعات آموزش قرآن از اين مصاحف برای آشنايي با قرآن کامل و کسب مهارت روان خوانی و تعميم روخوانی قرآن استفاده نمايند.

از سال 86 تا کنون حدود 350هزار جلد از قرآن کم علامت در مدارس ابتدايي سراسر توزيع شده و حدود 300 هزار جلد بعدی نيز تا آخر سال توزيع خواهد شد. نحوه ی توزيع مصاحف شريف به اين شرح است :

الف- هر مدرسه ی شهری20 جلد 

ب-  در هرمدرسه ی روستايي به ازای هرسه دانش آموز پايه ی پنجم يک جلد

 

12- نرم افزارهای « آموزش قرآن پايه های چهارم ابتدايي» را در اختيار دانش آموزان قرار دهيم.

از سال 88 به همّت معاونت محترم ارتباطات و فناوری اطلاعات سازمان پژوهش و برنامه ريزی آموزشی نرم افزارهای کتاب های درسی البته به تفکيک درس و پايه ی تحصيلی تهيه و توزيع شده است. در اين ميان نرم افزار آموزش قرآن پايه های اول و دوم ابتدايي در سال قبل تهيه و در تابستان 89 در اختيار مدرسان قرآن پايه های سوم و پنجم ابتدايي سراسر کشور قرار گرفت. و نرم افزارهای بعدی نيز مراحل پايانی توليد را می گذراند و در آينده ی نزديک در اختيار قرار خواهد گرفت.

 

13- کتاب بشنويم.

سازمان پژوهش و برنامه‌ريزي آموزشي وزارت آموزش و پرورش از مهرماه سال جاري، اقدام به توليد وتوزيع لوح‌هاي لوح‌هاي فشرده كرده است. اين لوح هاي فشرده شامل محتواي كتاب‌هاي درسي قرآن و بخوانيـم و بنويسيم ( فارسي ) است كه  به صورت mp3 تهيه و به تفكـيك پايه هاي تحصيلي ارائه شده است.

لوح‌هاي فشرده‌اي كه با عنوان « كتاب‌هاي گويا » در مدارس توزيع مي‌شوند، براي دانش آموزان تهيه شده است و به‌كارگيري آن منجر به صحيح‌خواني و روان‌خواني متن دروس كتاب به ويژه در مناطق دو زبانه مي‌شود.

بخش‌نامه ي كتاب‌هاي گويا به تمامي مدارس ارسال شده است و مدارس و اوليايي كه به تهيه اين لوح‌هاي فشرده علاقه‌مندند، مي‌توانند از طريق مديريت مدرسه با معاونت ارتباطات و فناوري اطلاعات وزارت آموزش و پرورش ارتباط برقرار كرده و نسبت به تهيه آن اقدام كنند.

 

14- کتاب « مباني و روش آموزش قرآن دوره ی ابتدايي » را برای مدارس تهيه کنيم.

در مهرماه سال تحصيلی89-88 شاهد رونمايي کتاب جديد التاليف« مباني و روش آموزش قرآن در دوره ی ابتدايي » - با کُد 6011 - بوديم. اين کتاب به سه بخش مبانی آموزش قرآن, روش های تدريس و شيوه های ارزش يابی پيشرفت تحصيلی تقسيم می شود و در 226 صفحه و به صورت چهار رنگ, برای کليه ی آموزگاران دوره ی ابتدايي و دانشجويان مراکز تربيت معلم منتشر شده و ناشر آن شرکت چاپ و نشر کتاب های درسی ايران است و نيز قيمت اين کتاب 800 تومان می باشد. تهيه و توزيع اين کتاب در بسيار از استان ها در حال انجام است.

 

15-    چه چيزي آموزش قرآن نيست ؟

وجود برخي از باورهاي غلط درباره ی مبانی و روش های آموزش و تدريس قرآن در دوره ی ابتدايي باعث بروز مشکلات  عديده ای شده است که از آن جمله می توان به موارد زير اشاره کرد :

1-       تلقی اين که درس قرآن يك درس تخصصي است و بايد معلمان متخصص تدريس كنند؛

2-       هدف اصلي تنها علاقه‌مند ‌كردن دانش آموزان به قرآن کريم است؛

3-       هدف از آموزش قرآن يعنی آموزش حفظ و قرائت برخي از سوره‌هاي کتاب درسی؛

4-       هدف از آموزش قرآن يعنی آموزش حفظ پيام های قرآنی کتاب درسی؛

5-       آموزش روخوانی قرآن يعنی آموزش قواعد روخوانی قرآن؛

6-       تاکيد بر آموزش روخوانی قرآن کريم به روش شنيداری

اين برداشت‌هاي غلط با اهداف مصوب شوراي عالي آموزش و پرورش و هم چنين راهنماي برنامه درسي آموزش قرآن دوره ی ابتدايي که در مقدمه ی كتاب‌هاي درسي آموزش قرآن نيز با آن ها به وضوح اشاره شده است تناسبي ندارد. تجربه نشان می دهد اغلب معلمان مقدمه ی کتاب درسی را حتی يک بار هم کامل و به دقت نخوانده اند.

از اين منظر می توان به دو اشکال اساسي در روش هاي تدريس روخواني قرآن کريم آموزگاران اشاره کرد :

اشکال اول : آموزش بر خواندن معلّم استوار است و قرآن آموزان آيات درس را با معلّم يا نوار آموزشی همخواني مي کنند.

اشکال دوم : کلاس درس آموزش روخواني قرآن به جاي مهارت آموزي مبتني بر قائده محوري است.

 بسياري از افراد قادر به خواندن همه ی آيات قرآن کريم نيستند و تنها مي توانند برخي از سوره ها و آيات منتخب مانند آية الکرسي را بخوانند. اين مسأله تنها مربوط به آموزش وپرورش نيست, بلکه در اغلب جلسات قرآني نيز مشاهده مي شود. درباره ی اين موضوع قبلاً مطالبی ارائه گرديد.

اما دليل اصلی بروز اشکال دوم يعني ‹‹ قاعده آموزي ›› به جاي ‹‹ مهارت آموزي ›› را بايد در شيوه ی نگارش و رسم الخط های رايج جست وجو کرد.

بنابراين مناسب است مقدمه ی کتاب های درسی آموزش قرآن را در اولين شورای معلمان مدرسه مورد مطالعه و بررسی قرار دهيم و در استفاده از روش های تدريس ضمن توجه به مبانی نظری و اهداف برنامه ی درسی, از به کاربردن روش های غير علمی و کسالت آور که به برخی از آن ها اشاره شد پرهيز کنيم.

 

16-  مانع بروز شکاف آموزشي شويم

يکي از دلايل اصلي عدم تحقق کامل اهداف و برنامه هاي قرآنی در آموزش وپرورش, وجود شکاف آموزشي بين وضعيت مطلوب و وضعيت موجود است. در حال حاضر موفقيت طرح و برنامه ها به دلايل زير با تهديد رو بر رو است :

-         ايده آلی و آرماني بودن اغلب اهداف قصد شده

-         جامع و کامل نبودن مطالعات اوليه ی طرح

-         کم توجهی به واقعيت های موجود فرهنگی, اجتماعی

-         فراهم نبودن بسترهای مناسب و ساختارهای اجرايي لازم,

-         عجله و شتاب در اجرای برنامه ها

-         اقتباس های غلط و ناقص از ساير طرح ها

-         عدم شناخت کامل از توانمندي نيروهای انسانی موجود,

-         وضعيت اجرای خارج از کنترل,

اين مسائل ناگزير يا باعث استحاله ی طرح می شود و يا آن را بر عليه خودش به کار می گيرد و در نهايت نيز باعث به وجود آمدن خلأ آموزشي می شود. شکاف آموزشی از اساسی ترين موانع موفقيت اغلب طرح و برنامه هاست. مسأله ای که باعث می شود تا طرح  و برنامه ها, خوب شروع شود اما اغلب, فرجام خوشايندی نداشته باشد.

 

17-  نقش اولياي دانش آموزان در پيشبرد برنامه ي درسي قرآن را مؤثر ببينيم

حضرت علي عليه السلام : 

پدر بايد براي فرزند خود،‌ نام خوب انتخاب کند، او را با ادب و نيکو تربيت کرده و به او قرآن بياموزد.

                                                                 نهج‌البلاغه، فبض الاسلام، حکمت 391

نقش اوليای دانش آموزان در فرايند ياددهی- يادگيری درسی مانند قرآن, اگر بی بديل نباشد, کم نظير است. مهم ترين نقش ايشان, نقش الگويي است.

اساساً يکی از علل عدم انس دائمی دانش آموزان با قرآن کريم به اين مسأله برمی گردد که اکثر والدين در اين زمينه کوتاهی کرده اند و در نتيجه برای فرزندشان الگوی مناسبی نبوده اند. از اين رو جا دارد حوزه های ستادی و اجرايي برای آموزش والدين دانش آموزان, بيش از اين برنامه ريزی و چاره انديشی بشود. و نيز مناسب است مدارس, در ابتدای سال تحصيلی به برگزاری جلسه ی آموزش خانواده با موضوع آموزش قرآن دانش آموزان اقدام نموده و موارد زير را به ايشان يادآور شود :

1-        بهترين, موثر ترين و در عين حال راحت ترين راه تربيت قرآنی دانش آموزان اين است که با خواندن روزانه ی قرآن عملاً برای فرزندتان الگو باشيد.

2-        پيش‌گفتار کتاب درسی آموزش قرآن كودك خود را به صورت دقيق مطالعه كنيد.

3-        فرزندان عزيزتان بايد با تشويق‌ها و راهنمايي‌هاي لازم و به موقع، سادگي يادگيري قرآن را احساس کنند. از اين رو تشويق به موقع و ايجاد احساس موفقيت در او، دو کليد طلايی در کسب موفقيت آنان است.

4-        مطمئن شويد که آموزگار مهربان فرزند شما در كلاس های ضمن خدمت آموزش قرآن آن پايه ی تحصيلی شرکت کرده است. در اين زمينه از مدير محترم مدرسه پرس وجو نماييد.

5-        مطمئن شويد که آموزگار فرزند شما در كلاس درس از لوحه ی آموزشی ( نگاره های قرآنی در کلاس اول تا سوم ابتدايي ) و نوار آموزشي استفاده مي كند. با پرسش از کودک خود و يا مدير مدرسه, از انجام اين امر مطمئن شويد.

6-        شما می توانيد با تهيه يک نوار يا سی دی درسی آموزش قرآن، به يادگيري کامل‌تر و زيباتر قرآن او کمک کنيد تا آنچه را در مدرسه آموخته است، در خانه تمرين کند.

7-        حفظ سوره‌هاي کتاب الزامي نيست؛ ولي اگر فرزند شما به حفظ سوره‌هاي کتاب علاقه نشان مي‌دهد، او را به انجام اين کار تشويق کنيد. اين امر زمينه‌ي مشارکت او را در مسابقات قرآن مدرسه نيز فراهم مي‌کند.

8-        در هر درس يکي از عبارات زيبا، کوتاه و حکمت آميز قرآن آمده است. حفظ پيام‌هاي قرآني و ترجمه‌ي آن‌ها الزامي نيست؛ ولي اگر فرزند شما به حفظ اين پيام‌ ها علاقه‌مند است. او را به اين کار تشويق کنيد.

9-        اگر شما با روش‌هاي آموزش روخواني قرآن آشنايي داريد، از کتاب درسي پيشي نگيريد و هيچ قاعده‌اي را علاوه بر آن‌چه در کتاب آمده است به او نياموزيد. به ياري خداوند، اين آموزش در پايه‌هاي بعد با نظم خاصي پيشرفته و کامل خواهد شد.

10-    هيچ‌وقت بر کودک خود سخت نگيريد، بلکه موفقيت‌هاي او را ارج نهيد و با ملاطفت، نرمي،‌ صبر و حوصله به او کمک کنيد تا ضعف هاي خود را جبران کند. آشنا شويد.

11-    به ياد داشته باشيد نقش شما در پيگيري و نظارت شما بر حسن اجرای آموزش درس قرآن بسيار مؤثر است.

12-     با مراجعه به مدرسه, نرم افزار آموزش قرآن که برای هريک از پايه های اول تا پنجم توليد شده را تهيه و کودک خود را به استفاده از آن تشويق نماييد.

13-    با معلم و مدير مدرسه و حتی مؤلفين کتاب درسي قرآن که آماده‌ي هرگونه خدمت در زمينه های مشاوره و پاسخ گويي به سؤالات شما والدين عزيز هستند. ارتباط داشته باشيد. برای ارتباط با برنامه ريزان آموزش قرآن درآموزش وپرورش می توانيد با صندق پستی363/15855  که در کتاب درسی کودک شما آمده نيز مکاتبه کنيد.

***

همان طور كه گفته شد نقش والدين در پيشبرد برنامه درسي قرآن بسيار مؤثر است. ضمن توصيه والدين به مطالب مقدمه كتاب, در جلسه هاي آموزش خانواده پيشنهاد مي شود در صورت صلاحديد از متن هاي اين چنيني براي ايجاد انس علاقه ايشان نسبت به موضوع درس قرآن استفاده شود. در اين مطلب نيايش گونه از زبان والدين, آيات و روايات مربوط به اهميت و توجه به قرآن آورده شده است.

بسم الله الرّحمن الرّحيم

رَبَّنا هَب لَنا مِن اَزواجِنا وَ ذُرِّيّاتِنا قُرَّةَ اَعيُنٍ وَ اجعَلنا لِلمُتَّقينَ اِمامًا      

پروردگارا همسر و فرزندان ما را نور چشم و مايه افتخار و همه‌ي ما را الگوي پرهيزگاران قرار ده.

فرقان 74

پدر ومادر گرامي !

با سلام و تحيّت

     بچه‌ها نور چشمان و مايه اميد ما هستند؛ بچه‌ها پارة تن ما و ادامه زندگي ما هستند؛ رنجي كه براي آنها مي‌كشيم به اميد آينده آنهاست. از پيامبر رحمت شنيده‌ايم كه فرزندان شايسته، ميراث ماندگار والدين و باقيات صالحات هستند؛ شنيده‌ايم كه رسول خدا درباره آخرالزمان فرموده آن روز كه ابرهاي سياه فتنه،‌ فضاي جامعه شما را فرا گرفت به قرآن رو بياوريد. شنيده‌ايم كه امام المتقين اميرالمؤمنين فرمود از حقوق فرزندان بر والدين آموزش قرآن است، هر كس با قرآن مأنوس شود بر روشني او افزوده و از جهالت و ناداني او كم مي‌شود، و قرآن نصيحت گري دلسوز است.

***

فرزندم را به تو مي‌سپارم

     خدايا ! تو ما را به قرآن و پيامبر سپردي. پيامبرت در آخرين روزهاي عمرش فرمود اگر مي‌خواهيد هرگز گمراه نشويد به قرآن و اهل بيت تمسك جوييد. خدايا در اين دنياي پرغوغا كه شيطان‌هاي پيدا و پنهان دام‌هاي رنگارنگ پيش‌روي فرزندان ما نهاده‌اند، مي‌خواهم فرزندم را به تو بسپارم و او را در اختيار قرآن و عترت پيامبر بگذارم.

اولين گام

     خدايا ! مي‌خواهم فرزندي تربيت كنم كه به قرآن احترام بگذارد و قرآن را دوست بدارد. پيوسته و با عشق قرآن بخواند، معناي سخن خدا را درك كند و آيات اين كتاب را برنامه زندگي خود قرار دهد.

     مي‌دانم كه اولين گام، رفتار خود من است. بايد صبحگاهم را با قرآن آغاز و شامگاهم را با قرآن به پايان برم. خودم بايد شيريني خواندن اين كتاب آسماني را بچشم، مي‌دانم كه بچه‌ها آينه تمام‌نماي پدران و مادران هستند. وقتي فرزندم مرا در حال تلاوت قرآن مي‌بيند، وقتي مرا در مسجد، درحال نماز و نيايش مي‌بيند، وقتي اخلاق زيبا و رفتار برگرفته از قرآن مرا مي‌بيند، شيفته قرآن مي‌شود؛ احساس مي‌كند قرآن گنجي است كه پدر و مادرش با بهره‌برداري از آن به سروري رسيده‌ و در پناه آن مشكلات خود را سامان مي‌دهند.

فرشته‌اي زيبا

     خدايا ! شنيده‌ام كه روز قيامت، قرآن به صورت فرشته‌اي زيبا وارد مي‌شود و در حالي كه ما به صف ايستاده‌ايم با خدا سخن مي‌گويد و از بعضي شكايت و از برخي شفاعت مي‌كند؛ و درباره بعضي مي‌گويد خدايا او مرا زياد مي‌خواند با عشق و اميد.

     خدايا ! آرزو دارم در آن روز از شفاعت قرآن بهره‌مند شوم و شرمنده نباشم. اي خدا مهربان من دوستدار آن امامي هستم كه در آستانه شهادت به رهروانش فرمود: «اللهَ اللهَ فِي القُرآنِ فَاِنَّه‌و لايَسبِقُكُم بِه‌ي غَيرُكُم» خدا را خدا را نسبت به قرآن، نكند ديگران به عمل كردن به آن از شما پيشي گيرند.

هزار حج و هزار عمره

     سخني از رسول خدا شنيده‌ام كه فرمود: هر كس به فرزند خويش قرآن بياموزد گويا هزار حج و هزار عمره به‌جا آورده و هزار گرسنه را سير و هزار برهنه را لباس پوشانده است؛ و در برابر هر حرفي كه به او ياد داده ده حسنه براي او نوشته و ده گناه از او پاك شده است.

      نيز از رسول خدا شنيده‌ام كه فرمود : خداوند در روز قيامت بر سر پدر و مادري كه به فرزندش قرآن ياد داده، تاجي مي‌گذارد و لباسي زيبا كه تاكنون كسي مثل آن را بر تن آنان نديده، مي‌پوشاند.

     خدايا ! مي‌خواهم شريك معلم فرزندم شوم، مي‌خواهم در آموختن قرآن به فرزندم، او را كمك كنم تا در پيشگاه قرآن روسفيد باشم.

     مي‌خواهم مشتاقانه در آموزش قرآن فرزندم وقت بگذارم، خدايا دستم را بگير و به من و به معلم او كمك كن تا در آموختن قرآن به فرزندمان موفق شويم.

     اميد است فرزند دلبندمان در پايان امسال بتواند بر روان خواني سوره‌هاي قرآن كريم دست يابد، تا پايان سال تحصيلي از ساير اهداف مانند آشنايي با آموزه‌ها و پيام‌هاي قرآن و قرائت زيباي كلام الهي نيز بهره‌مند شود.

خدايا ! دستم را بگير.

***

در پايان ضمن سپاس از آموزگاران محترم و خوانندگان گرامی, خواهشمنديم با ارائه ی نظرات و پيشنهادهای سازنده ی خود, ما را در اصلاح و تکميل برنامه ای درسی ياری کنيد.

 

در پايان ضمن سپاس از آموزگاران محترم و خوانندگان گرامی, خواهشمنديم با ارائه ی نظرات و پيشنهادهای سازنده ی خود, ما را در اصلاح و تکميل برنامه ای درسی ياری کنيد.

 

نشانی اینترنتی گروه درسی قرآن

وب سايت « گروه قرآن و معارف اسلامي »                                      http://quran-dept.talif.sch.ir

ايميل                                                                                                 quran-dept@talif.sch.ir

وبلاگ « فرهنگ آموزش قرآن در آموزش و پرورش ايران »                http://quran-edu.blogfa.com

 

رضا نباتی- ازمؤلفان كتاب هاي درسي قرآن

وكارشناس آموزش قرآن

دفتربرنامه ريزي وتاليف كتب درسي

 


٭ توانايي خواندن قرآن كريم طبق مصوبه‌ي شوراي عالي آموزش و پرورش عبارت است از :

بازگشت به ليست اخبار