تماس با ما درباره ما پرسش و پاسخ نقشه سايت آرشيو اخبار نمای اصلی
سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی
دفتر تالیف کتاب های ابتدایی و متوسطه نظری
صلوات بر محمد . آل محمد ص
 
 
 
 
از« قرائت هذر » بر حذر باش / قرائت حذر چيست ؟
تاريخ: دوشنبه 2 شهريور 1394  ساعت: 19:10

از« قرائت هذر » بر حذر باش هميشه فكر مي كردم قرائت قرآن كريم در هر صورت آن ثواب و رحمت است. چه بفهميم و چه نفهيم, چه عمل كنيم و چه عمل نكنيم. همين كه قرآن را خوب و زيبا بخوانيم و بقيه لذت ببرند چه ثواب ها كه نكرده ايم و چه خدمت ها كه در حق قرآن كريم انجام نداده ايم؛ به خصوص اگر از حفظ هم باشد كه ديگر نور علي نور .... اين كه همه همايش ها, سمينارها با قرائت قرآن شروع مي شود و حافظان قرآن در جلسه كرسي قرائت قرآن كريم همه را ميخكوب انواع و اشكال خواندن قرآن خود مي كنند چه پيشرفت بزرگي در جامعه اسلامي و انقلابي ما است برايم زيبا و جذاب بود و هميشه خدا را بر اين نعمت شاكر بودم و راضي از وضعيت موجود و ممنون از تلاش هاي جامعه قرآني كشور ... تا اين كه در آغاز يكي از دوره هاي ختم قرائت قرآن كريم كه ابتداي آن كه با قرائت دعاي پيش از تلاوت قرآن از امام جعفر صادق عليه السلام شروع مي شد, با اين عبارت برخورد كردم : « ... وَ لا تَجعل قِـرائَـتي قِـرائَـةً لا تَـدَبُّرَ فيـها ... وَ لا تَجـعَل نَـظَـري فيـهِ غِفـلَـةً وَ لا قِـرائَـتي هَـذَرًا ... » به ناگاه تمام ساختمان فكر و انديشه ام فرو ريخت. « قرائت هذر » !!! ديگر چيست؟ تا كنون نشنيده بودم ... ( اصول كافي ، ج 4 ، ص 300 ) بلافاصله به بررسي موضوع پرداختم و در مطالعات اوليه متوجه شدم كه اي دل غافل از عمري كه به دلخوشي سپري شد و ما از آن استفاده مفيد و مؤثرتري براي درك قرآن نكرديم. براي آن كه به درك بهتري از اين عبارات نوراني برسيم از شما دعوت مي كنم كل دعا را همراه با ترجمه آن يك بار بخوانيد : « اَللّـهُمَّ اِنّی اَشـهَـدُ اَنَّ هـذا کِـتابُـکَ الـمُنـزَلُ مِن عِنـدِکَ عَـلی رَسولِـکَ مُـحَمَّدِ ابـنِ عَبـدِالله صلي الله عليه و آله خدایا ! شهادت می دهم که این کتاب از سوی تو بر پیامبر صلي الله عليه و آله نازل شده است وَ کَـلامُـکَ الـنّـاطِـقُ عَـلي لِـسانِ نَـبِیِّـکَ و سخن گویای تو بر زبان پیامبر صلي الله عليه و آله است. جَـعَلـتَـهو هادِیًا مِنـکَ اِلي خَلـقِکَ وَ حَبـلًا مُتَّـصِـلًا فیـما بَیـنَکَ وَ بَیـنَ عِـبادِکَ که آن را راهنمای خلق و ریسمان متصل بین خود و بندگان قرار دادی. اَللّـهُمَّ اِنّی نَـشَرتُ عَهـدَکَ وَ کِـتابَـکَ خدایا ! من عهد و کتاب تو را منتشر نمودم . اَللّـهُمَّ فَاجـعَل نَـظَـری فیـهِ عِـبادةً خدایا ! نگاهم به قرآن را عبادت، وَ قِرائَتی فیـهِ ذِکـرًا و قرائتم را موجب یادآوری و ذکر، وَ فِکـری فیـهِ اعـتِـبارًا و تفکّرم در آیات را مایه عبرت قرار ده وَ اجـعَلـنی مِـمَّـنِ اتَّـعَـظَ بِـبَـیانِ مَـواعِـظِـکَ فیـهِ و مرا از کسانی قرار ده که به بیان مواعظ تو در قرآن پند گیرم؛ وَ اجـتَـنَـبَ مَـعاصیـکَ و از گناهان پرهیز کنم . وَ لا تَطـبَع عِنـدَ قِـرائَـتی عَـلی سَمــعی ( هنگام قرائت ) بر گوشم مهر قرار مده, و لا تَجـعَل عَـلی بَـصَـری غِـشاوةً و بر چشمم پرده نگذاری, وَ لا تَجـعَل قِـرائَـتی قِـرائَـةً لا تَـدَبُّـرَ فیـها و قرائتم را قرائت بی تدبر قرار ندهی، بَلِ اجـعَلـنی اَتَـدَبَّرُ آیاتِـهي وَ اَحـکامَـهو بلکه مرا چنان قرار ده که در آیات و احکام تو تدبر کنم. آخِـذًا بِـشَـرایِـعِ دیـنِـکَ و جذب کننده شریعت تو باشم؛ وَ لا تَجـعَل نَـظَـری فیـهِ غَفـلَـةً و قرار مده نگاهم را در قرآن غفلت، وَ لا قِـرائَتی هَـذَرًا و قرائتم را بیهوده، اِنَّکَ اَنـتَ الرَّؤوفُ الرَّحیـمُ » همانا تو با رأفت و مهربانی. *** تازه آن جا بود كه مفهوم « حق تلاوته » در آيه 121 سوره بقره را فهميدم كه مي فرمايد : « اَلَّـذيـن آتيـناهُـمُ الـكِـتابَ يَتـلونَـهو حَـقَّ تِـلاوَتِـهي اُولـئِـكَ يُؤمِـنونَ بِـهي » در كتاب شريف بحارالانوار، ج 82، ص 44 از امام صادق عليه السلام درباره « حق تلاوت آیات » چنين نقل مي شود : « فَـانـظُر کَیـفَ تَقـرَاُ کِـتابَ رَبِّـکَ وَ مَنـشورَ وَلایَـتِـکَ، بنگر چگونه نامه پروردگارت و منشور ولایتت را می خوانی؛ وَ کَیـفَ تُـجیـبُ اَوامِـرَهو وَ نَـواهِـیَـهو و چگونه امرها و نهی های او را پاسخ می دهی وَ کَیـفَ تَمـتَـثِـلُ حُـدودَهو و چگونه از حدود الهی فرمانبرداری می کنی، فَـاِنَّـهو کِـتابٌ عَـزیـزٌ لایَأتیـهِ الـباطِـلُ مِن بَیـنِ یَدَیـهِ وَ لا مِن خَلـفِـهي که این قرآن کتابی است استوار که نه از پیش رو و نه از پشت سر، از هیچ طرف، باطلی سراغ آن نمی آید، تَنزیـلٌ مِن حَـکیـمٍ حَـمیـدٍ، نازل شده ای از سوی خدای حکیم و ستوده است. فَرَتِّلـهُ تَرتیـلًا پس آن را به نیکی تلاوت کن، وَ قِف عِنـدَ وَعـدِهي وَ وَعیـدِهي هنگام ( برخورد با ) وعده و وعیدش درنگ کن وَ تَـفَکَّـر فی اَمـثالِـهي وَ مَواعِـظِـهي و در مَثَل ها و موعظه هایش بیندیش، وَ احذَر اَن تَـقَـعَ مِن اِقامَـتِـکَ حُـروفَـهو فی اِضاعَـةِ حُـدودِهي » و پرهیز از این که با مراعات حروف، به تباه ساختن حدود آن بیفتی! *** بررسي هاي بعدي در باب واژه « هذر » چنين نتايجي را در بر داشت : هَـذِرَ : هَـذَراً كَـلامُـه : در گفتار خود اشتباه و ياوه گوئى كرد . هَـذَرَ : هَـذَراً و تَهـذَارًا الـرَّجُـلُ في كَـلامِـه : آن مرد در گفتار خود هذيان و آنچه كه شايسته نبود گفت. هَـذُر : « رَجُـلٌ هَـذُرٌ » : مترادف ( هَذِرٌ ) است . هَـذِر : « رَجُـلٌ هَـذِرٌ » : آن كه هذيان و سخن ناشايسته گويد . هَـذَر : ( مصدر ) ، بسيار و بيهوده ، سخن بيهوده و ياوه . *** در قرآن كريم هم به اين معنا اشاره اي شده است. در آيه 5 سوره جمعه نهيبي هولناك اهل كتاب را مخاطب قرار مي دهد؛ و اين نهيب براي يهوديان ( فقط ) نيست بلكه مسلمانان هم در برابر آن بايد مراقب باشند : مَـثَـلُ الَّـذيـنَ حُمِّـلُـوا الـتَّوراةَ , مثل كسانى كه تورات بر آنان بار شد ( و به آن مكلف گرديدند ) ثُمَّ لَم يَحـمِـلوها , آن گاه آن را به كار نبستند, كَـمَـثَـلِ الـحِـمارِ , هم چون مثل خرى است يَحـمِـلُ اَسـفارًا كه كتاب هايى را برپشت مى‏كشد؛ بِئـسَ مَـثَـلُ الـقَومِ الَّـذيـنَ كَـذَّبوا بِـآياتِ الـلّـهِ [وه] چه زشت است, وصف آن قومى كه آيات خدا را به دروغ گرفتند. وَ الـلّـهُ لايَهـدِيالـقَومَ الـظّالِـمينَ ﴿۵﴾ و خدا مردم ستمگر را راهنمايي نمى‏كند. *** در صفحات 190 تا 210 كتاب شريف « آداب الصلاه » امام خميني ره چنين خواندم : « یكى دیگر از حجب كه مانع از استفاده از این صحیفه نورانیه است اعتقاد به آن است كه جز آن كه مفسرین نوشته یا فهمیده‏اند كسى را حق استفاده از قرآن شریف نیست، و تفكر و تدبر در آيات شريفه را به تفسیر به راى كه ممنوع است, اشتباه نموده‏اند و بواسطه اين رأى فاسد و عقیده باطل, قرآن شریف را از جمیع فنون استفاده عارى نموده و آن را به كلى مهجور نموده‏اند. در صورتى كه استفادات اخلاقى و ايمانى و عرفانى به هيچ وجه مربوط به تفسیر نيست تا تفسیر به رأى باشد. مثلاً اگر كسى از قول خداى تعالى « الحمد لله رب العالمین ‏» كه حصر جمیع محامد و اختصاص تمامى آن است ‏به حق تعالى؛ استفاده توحید افعالى كند و بگوید از این آیه شريفه استفاده شود كه هر كمال و جمال و هر عزت و جلالى كه در عالم است, از حق تعالى است، و هیچ موجودى را از خود چیزى نیست. اين چه مربوط به تفسیر است؟ ! تا اسمش تفسیر به رأى باشد يا نباشد. ... » امام ره در باب مهجوريت قرآن در بلاد اسلامي در همين كتاب در رد « تفكر اخباري گري » چند سده گذشته خاطر نشان مي كنند: « آيا اگر غالب عمر خود را صرف در تجويد و جهات لغويه و بيانيه و بديعيه آن كرديم، اين كتاب شريف را از مهجوريت ‏بيرون آورديم؟ آيا اگر قرائات مختلفه و امثال آن را فرا گرفتيم، از ننگ هجران از قرآن خلاصى پيدا كرديم؟ آيا اگر وجوه اعجاز قرآن و فنون محسنات آن را تعلم كرديم، از شكايت رسول خدا صلى الله عليهوآلهوسلم مستخلص شديم؟ هيهات! كه هيچ يك از اين امور مورد نظر قرآن و منزل عظيم‏الشان آن نيست.» *** نتيجه بحث نتيجه بحث را با طرح اين چند سوال به خواننده محترم وا مي گذارم : 1- آيا اگر همين يك آيه را مبناي فعاليت هاي قرآني خود قرار دهيم كه : «هُـوَ الَّـذي بَـعَـثَ فِيالاُمّـيِّيـنَ رَسولًا مِنـهُم , يَتـلو عَـلَيـهِم آياتِـهي وَ يُـزَكّيـهِم وَ يُـعَلِّـمُـهُـمُ الـكِـتابَ وَ الـحِكـمَـةَ, ... » ( جمعه/2 ) آيا باز هم قاري و حافظ قرآن كه به تأسي از پيامبر, تلاوت كننده قرآن است, باز هم بي توجه به تزكيه و تعليم و حمكت مي خواند ؟ 2- با توجه به اين كه غرض اصلي و هدف از نزول قرآن كريم « هدايت » است. اگر اين هدايت را از برنامه ها و فعاليت هاي قرآني مانند قرائت و حفظ و ... كنار بگذاريم, آيا جفاي بزرگي به قرآن نكرده و آن را در خدمت عواطف و علايق خود نگرفته ايم ؟ 3- امروز كه 36 سال از پيروزي شكوهمند نظام جمهوري اسلامي ايران مي گذرد, چرا هنوز هم تفكر اخباری به جای تفکر ناب شيعي بر فعاليت هاي قرآني ما حاكم است ؟ 4- آيا زمان آن نرسيده است كه مفهوم « هدايت » را به عنوان نخ تسبيح فعاليت هاي قرآني با گفتن حداقل چند نكته تفسيري, تدبري و عملي كوتاه و ساده وارد فعاليت هاي قرآني كنيم ؟ 5- آيا اگر هر روز در مسجد و همايش ها و سمينارها به تلاوت ترتيل يا تحقيق قرآن بپردازيم و شنوندگان ما هيچ آيه اي از قرآن كريم را درك نكنند, آيا در حق اين كتاب ظلم نشده است ؟ 6- « اَ لَم يَـأنِ لِـلَّـذيـنَ آمَـنوا اَن تَخـشَـعَ قُـلوبُـهُم لِـذِكـرِ اللهِ » آيا زمان آن نرسيده است كه قلب هاي مومنين به ياد خدا ( قرآن ) خاشع و متواضع گردد ؟ + ۹۴/۰۶/۰۲ رضا نباتی | نظر فرار به جلو ... مصاحبه با خبرگزاري ايكنا دوم شهريورماه 94 ايكنا دوشنبه 2 شهریور 1394 08:31شماره خبر : 3350160 فرار به جلو برپایی مسابقات قرآن از مأموریت‌های ذاتی آموزش و پرورش نیست آموزش عمومی اولویت است. گروه فعالیت‌های قرآنی: کارشناس قرآنی اظهار کرد: آموزش و پرورش به جای اینکه به برگزاری مسابقات قرآن دانش‌آموزی و شکوفه‌ها اقدام کند بهتر است به آموزش عمومی قرآن که وظیفه ذاتی‌اش است، بپردازد. رضا نباتی، کارشناس قرآنی آموزش و پرورش در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) با اشاره به بحث ادغام مسابقات قرآن دانش‌آموزی و شکوفه‌ها و واگذاری این مسابقات به وزارت آموزش و پرورش، گفت: زمانی که بحث واگذاری مسئولیتی مطرح می‌شود ابتدا باید دید آن مسئولیت با مأموریت‌های ذاتی دستگاهی که قرار است این مسئولیت را بپذیرد مطابقات دارد یا خیر. وی با بیان اینکه مأموریت ذاتی وزارت آموزش و پرورش طبق منشور توسعه فرهنگ قرآنی، آموزش عمومی قرآن است، عنوان کرد: بنده تصور می‌کنم اگر آموزش و پرورش به جای اینکه به برگزاری مسابقات قرآن دانش‌آموزی و شکوفه‌ها اقدام کند به آموزش عمومی قرآن که وظیفه ذاتی او است، بپردازد، بهتر است. آموزش و پرورش دغدغه‌ای برای آموزش قرآن عمومي ندارد. نباتی در ادامه گفت: پرداختن آموزش و پرورش به مسابقات قرآن دانش‌آموزی و شکوفه‌ها نشان‌دهنده دو نکته است؛ نکته اول اینکه در آموزش و پرورش دغدغه‌ای برای آموزش قرآن وجود ندارد؛ چرا که برگزاری مسابقات قرآن به قدری زمان‌بر و هزینه‌بر است و انرژی و زمان زیادی را از نیروی انسانی آموزش و پرورش، مربیان و مدیران مدارس می‌گیرد که دیگر به آموزش قرآن نمی‌رسند و به همین دلیل از آن هدف اصلی که قرار است همه بچه‌های کشور از آموزش عمومی قرآن بهره‌مند باشند، دور می‌شود. وی با عنوان این مطلب که بیش از 95 درصد دانش‌آموزان کشور به غیر از کلاس‌های درس قرآن در مدارس، جای دیگری قرآن را آموزش نمی‌بینند، اظهار کرد: درصد بسیار ناچیزی از دانش‌آموزان هستند که در موسسه قرآنی مشغول یادگیری قرآن هستند و بقیه بچه‌ها هر آنچه که یاد می‌گیرند باید از مدرسه باشند پس آموزش و پرورش به جای اینکه مسابقات قرآن برگزار کند باید به آموزش عمومی قرآن برای تمامی دانش‌آموزان توجه داشته و حتی مناطق محروم و کم‌برخوردار را نیز همانند دانش‌آموزان در شهرهای بزرگ ببیند. فعالیت‌های قرآنی کشور به سمت تخصصی شدن می‌رود این کارشناس قرآنی با اظهار تأسف از اینکه فعالیت‌های قرآنی کشور به جای اینکه به سمت عمومی شدن برود به سمت تخصصی شدن پیش می‌رود، گفت: اینکه به سمت فعالیت‌های تخصصی برویم و دانش‌آموزانی که به صورت تخصصی در حوزه قرآن کار می‌کنند را بیشتر مورد توجه قرار داده و عموم دانش‌آموزان را کنار بگذاریم به معنی جدا کردن توده مردم از قرآن است. وی با تأکید بر اینکه برگزاری مسابقات قرآن شکوفه‌ها مغایر با مأموریت‌های ذاتی آموزش و پرورش است، عنوان کرد: آموزش و پرورش اگر هم می‌خواهد مسابقات قرآن برگزار کند باید مسابقات روخوانی و روان‌خوانی که جزو مأموریت‌های این وزارت‌خانه است را برگزار کند نه اینکه مسابقات تخصصی رشته قرائت و حفظ را برگزار کند. آموزش و پروش به روخوانی و روان‌خوانی قرآن بپردازد نباتی ادامه داد: آموزش عمومی قرآن به دانش‌آموزان و روخوانی و روان‌خوانی جزو وظایف وزارت آموزش و پرورش بوده و در سند تحول و برنامه درس ملی نیز آمده است پس آموزش و پرورش ابتدا باید روخوانی و روان‌خوانی را به خوبی آموزش داده و در مرحله بعد مسابقات روخوانی و روان‌خوانی برگزار کند. وی با عنوان این مطلب که متأسفانه سوگیری ما به سمت قهرمان‌پروری رفته است، گفت: نَفس قهرمان‌پروری، له کردن و زیر پا گذاشتن افراد دیگر است؛ اگر آموزش و پرورش به برگزاری مسابقات قرآن شکوفه‌ها که مسابقاتی کاملا تخصصی در رشته‌های قرائت، حفظ و... است بپردازد به این معنی است که به دنبال قهرمان‌پروری است و این امر به هیچ عنوان با وظایف و مأموریت‌های ذاتی آموزش و پرورش مطابقت ندارد؛ چرا که آموزش و پرورش باید از امکانات و ظرفیت‌های خود تمامی دانش‌آموزان را به صورت مساوی بهره‌مند کند. همه دانش‌آموزان نمی‌توانند قاری و حافظ قرآن شوند نباتی اضافه کرد: همه دانش‌آموزان نمی‌توانند حافظ و قاری شوند اما می‌توانند فعالیت‌های قرآنی انجام دهند پس وزارت آموزش و پرورش به جای اینکه قاریان و حافظان را جدا کند و برای آنها مسابقاتی مجزا برگزار کند بهتر است فعالیت‌های فرهنگی و هنری با محوریت قرآن کریم را توسعه دهد و کاری کند که همه دانش‌آموزان امکان حضور در این فعالیت‌های قرآنی را داشته باشند نه اینکه تعداد محدودی از دانش‌آموزان که در بیرون از آموزش و پرورش به یادگیری قرآن پرداخته‌ و حافظ و قاری شده‌اند از این امکانات استفاده کنند. وی در این بخش از سخنان خود عنوان کرد: قبول کردن مسابقات قرآن شکوفه‌ها و برگزاری این مسابقات در آموزش و پرورش، سیاست یک قدم به جلو و فرار به جلو است؛ چرا که اصل فعالیت آموزش و پرورش مشخص بوده و همانا آموزش عمومی قرآن است و به این دلیل که آموزش و پرورش در آموزش عمومی قرآن نیز موفقیت چندانی نداشته است سعی می‌کند از این سیاست استفاده کند تا ضعف‌های خود درحوزه‌های دیگر را بپوشاند. این کارشناس قرآنی ادامه داد: اینکه برگزاری دو مسابقه قرآن برای نوجوانان یک کار موازی است نکته درستی است اما دلیل نمی‌شود که برای جلوگیری از این موازی‌کاری آموزش و پرورش وارد کار شود چرا که این کار از وظایف آموزش و پرورش نیست؛ بهتر است سازمان اوقاف که مسئول برگزاری مسابقات قرآن است مسئولیت برگزاری مسابقات قرآن شکوفه‌ها و دانش‌آموزی را عهده‌دار باشد و آموزش و پرورش هم به آموزش عمومی قرآن بپردازد.
بازگشت به ليست اخبار